Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
CANAĐA

(A. Canada), quốc gia ở Bắc Mĩ. Giáp Hoa Kì, Bắc Băng Dương, Đại Tây Dương, Thái Bình Dương. Diện tích 9,97 triệu km2. Dân số 31,59 triệu (2003), dân thành thị 77,9%. Dân tộc: Pháp 22,8%, Anh 20,8%, Đức 3,4%, số còn lại là người Italia, Inđian (Indians), Exkimô (Eskimos), vv. Ngôn ngữ chính thức: Anh, Pháp. Tôn giáo: đạo Thiên Chúa 45,7%, đạo Tin Lành 36,2%. Thủ đô: Ôttaoa (Ottawa; 1,0 triệu dân). Các thành phố chính: Tôrôntô (Toronto; 4,26 triệu dân), Môngrêan (Montreal; 3,33 triệu dân), Vancuvơ (Vancouver; 1,83 triệu dân), Etmơntơn (Edmonton; 862,6 nghìn dân), Quêbec (Québec; 672 nghìn dân). Là một nước liên bang gồm 10 tỉnh và 3 địa hạt. Thuộc khối Liên hiệp Anh. Đứng đầu Nhà nước là nữ hoàng Anh, đại diện là viên toàn quyền. Cơ quan lập pháp cao nhất là Quốc hội gồm hai viện, cơ quan hành pháp là Chính phủ, đứng đầu là thủ tướng.

 

Phía đông C là đồng bằng và cao nguyên cao 300 - 1.500 m, phía tây là miền núi Coocđiliera (Cordillera) với các dãy Duyên Hải (4.042 m); phía bắc là quần đảo Bắc Cực Canađa gồm các đảo lớn: Bafin (Baffin), Vichtoria (Victoria), Enmerơ (Ellesmere). Khí hậu phần lớn ôn đới và cận cực, quần đảo phía bắc khí hậu cực. Lạnh, khô ở trung tâm. Ẩm và ấm hơn ở ven biển phía tây và đông. Nhiệt độ trung bình tháng giêng từ –35 oC ở phía bắc đến 4 oC ở phía tây nam - vùng duyên hải Thái Bình Dương, tháng bảy 21 oC ở phía nam đến 4 oC ở quần đảo Bắc Cực Canađa. Lượng mưa trung bình 150 mm/năm ở phía bắc, 1.250 mm/năm ở ven bờ Đại Tây Dương và 2.500 mm/năm ở ven bờ Thái Bình Dương. Sông lớn: Mackenzi (Mackenzie), Athabaxca (Athabasca), Nenxơn (Nelson), Xanh Lorenxơ (Saint Lawrence). Các hồ lớn ở biên giới C - Hoa Kì: hồ Thượng (Superior), Hurôn (Huron), Michigân (Michigan), Êriê (Erie), Ôntariô (Ontario), hồ Uynnipec (Winnipeg), hồ Nô Lệ Lớn (Great Slave Lake), hồ Gấu Lớn (Great Bear Lake). Thực vật: đài nguyên, đài nguyên rừng, rừng lá kim và rừng hỗn hợp.

 

C là nước công nghiệp phát triển. Công nghiệp chiếm 30,7% GDP và 21,3% lao động. Nông nghiệp chiếm 2,5% GDP và 3,5% lao động. GNP đầu người 19.170 USD (1998). GDP đầu người 34.273 USD (2005). Sản phẩm nông nghiệp chính (1999): lúa mì 25 triệu tấn, lúa mạch 12,69 triệu tấn, cây cải dầu 8,28 triệu tấn, ngũ cốc 7,9 triệu tấn, khoai tây 4,26 triệu tấn, yến mạch 3,8 triệu tấn. Chăn nuôi: đại gia súc 12,98 triệu con, lợn 12,4 triệu con, cừu 656 nghìn con. Gỗ tròn: 185,86 triệu m3. Cá đánh bắt: 1 triệu tấn. Khai khoáng: quặng kim loại 37,28 triệu tấn, kẽm 1 triệu tấn, đồng 646,5 nghìn tấn, bạc 1.213 kg, vàng 169,1 kg. Chế tạo: thiết bị truyền thông, thiết bị điện. Chế biến thực phẩm, hoá học, vv. Năng lượng điện 554 tỉ kW.h, than 72,8 triệu tấn, dầu thô 639 triệu thùng, khí tự nhiên 148 tỉ m3. Giao thông: đường sắt 65,4 nghìn km, đường bộ 1 triệu km (rải nhựa 35%). Xuất khẩu: 301 tỉ đôla Canađa (Can $) (gồm máy móc và thiết bị vận tải 45,8%, nhiên liệu 8,9%, thực phẩm 8,2%, vv.); bạn hàng chính: Hoa Kì 82,2%, Nhật Bản 3,8%, Anh 1,3%. Nhập khẩu: 276,8 tỉ Can $ (máy móc và thiết bị vận tải 54,8%, sản phẩm hoá học 7,0%, thực phẩm 5,6%, dầu và năng lượng 3,8%); bạn hàng chính: Hoa Kì 67,6%, Nhật Bản 4,6%, Mêhicô 2,6%, Anh 2,4%). Đơn vị tiền tệ: đôla Canađa (Can $). Tỉ giá hối đoái: 1 USD = 1,5 đôla Canađa (Can $) (10.2000).

 

Thời cổ, C là lãnh thổ cư trú của người Inđian. Trong các thế kỉ 16 và 17, C là vùng tranh chấp giữa Anh và Pháp. Năm 1763, C trở thành thuộc địa của Anh. Khởi nghĩa chống thực dân 1837 - 38 bị thất bại. Năm 1867, trở thành nước tự trị. Năm 1931, chính phủ Anh thừa nhận đường lối đối nội và đối ngoại độc lập của C. Năm 1949, C gia nhập khối NATO. Trong những năm 60 thế kỉ 20, bắt đầu sự đấu tranh của người C gốc Pháp. Năm 1982, hiến pháp mới ra đời, Anh bị tước quyền kiểm soát. Năm 1989, kí hiệp ước buôn bán tự do với Hoa Kì. Năm 1992, C, Hoa Kì, Mêhicô lập khối tự do buôn bán (NAFTA).

 

Ngày Quốc khánh 1.7 (1867). Là thành viên Liên hợp quốc từ 9.11.1945. Thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam cấp đại sứ từ 21.8.1973.

 

 

Canađa