Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
ĐẠI DƯƠNG

(cg. đại dương thế giới), những khoảng rộng bao la của bề mặt Trái Đất có tầng nước mặn bao phủ. Các ĐD chiếm 71% bề mặt Trái Đất với diện tích 361 triệu km2. Bị các đại lục phân chia thành bốn bộ phận: Thái Bình Dương (50%), Đại Tây Dương (25%), Ấn Độ Dương (21%) và Bắc Băng Dương (4%) (% tính theo tổng diện tích ĐD). Khối lượng nước của ĐD khoảng 1370.106 km3. Độ sâu trung bình 3.800 m. Nước các ĐD là nước mặn, trung bình chứa 35 g muối trong 1 lít. Độ mặn cao nhất đạt 37,5‰ (ở các vĩ độ cận nhiệt đới), thấp nhất là 30 - 34‰ (ở các vùng địa cực). Nhiệt độ nước mặt ở ngoài khơi là 29 oC ở xích đạo xuống đến 0 oC ở các vùng cực.

Nước ĐD luôn luôn chuyển động bởi thuỷ triều (do sức hút của Mặt Trăng và Mặt Trời đối với Trái Đất), sóng và hải lưu (do tác dụng của gió). Các dòng bù trừ phát sinh do sự thiếu hụt của nước. Vd. nước của Địa Trung Hải bị bốc hơi rất mạnh, ít sông đổ vào, nước có độ mặn cao, do đó có tỉ trọng lớn. Nước ở dưới sâu chảy từ Địa Trung Hải ra Đại Tây Dương tạo ra sự thiếu hụt, do đó một dòng nước trên mặt chảy từ Đại Tây Dương vào Địa Trung Hải bù vào chỗ thiếu hụt đó.

Đáy ĐD thường có một lớp vỏ ĐD dày trung bình 4,5 km, cấu tạo bởi một lớp trầm tích mỏng, bên dưới là một lớp bazan dày một vài kilômét rồi tới một lớp periđotit dày khoảng 4 km. Địa hình đáy ĐD đã được khảo sát tích cực từ 1959, gồm có:

Các sống ĐD là những đường sống núi dài hàng chục nghìn kilômét, rộng vài trăm kilômét, cao hơn đáy biển khoảng  2,5 - 3 km. Chính giữa đường sống có một rãnh sụt gọi là riptơ (rift) giữa ĐD, phát sinh do hai mảng thạch quyển tách giãn ra hai phía. Dọc theo các riptơ đó có hiện tượng phun trào bazan ngầm dưới biển và động đất. Các bồn hoặc lòng chảo ĐD là khoảng giữa các sống ĐD và rìa lục địa. Đáy bồn lục địa chỉ có những nhấp nhô cao vài chục đến vài trăm mét và rộng vài kilômét. Khi tới gần lục địa, có thể gặp hai trường hợp: 1) Ở những rìa lục địa, hoạt động hút chìm là những máng nước sâu 8 - 11 km, rộng vài trăm kilômét như ở tây Thái Bình Dương. Các máng nước sâu đó đóng vai trò các máng biển hiện đại và nhận các trầm tích lục nguyên. 2) Ở các rìa lục địa thụ động hoặc vững bền, trầm tích lục nguyên trải trên mặt bồn ĐD thành những tam giác châu ngầm hoặc những đồng bằng biển thẳm.