Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
NGUYỄN HUỆ

(1753 - 92), một thủ lĩnh của phong trào Tây Sơn, anh hùng dân tộc, hoàng đế triều Quang Trung (1788 - 92). Quê gốc ở Nghệ An (xt. Nguyễn Nhạc). Sinh tại Phú Lạc, sau dời sang Kiên Mỹ, huyện Tuy Viễn (nay thuộc huyện Tây Sơn, Bình Định). Thuở nhỏ, theo học Giáo Hiến (x. Giáo Hiến). Năm 1771, cùng anh là Nguyễn Nhạc và em là Nguyễn Lữ phất cờ khởi nghĩa ở đất Tây Sơn thượng đạo (An Khê thuộc Gia Lai). Từ 1773 đến 1783, trực tiếp chỉ huy nhiều trận đánh có ý nghĩa quyết định trong cuộc đấu tranh lật đổ chế độ chúa Nguyễn ở Đàng Trong. Năm 1785, chỉ trong một đêm (đêm 18 rạng 19.1), bằng tài năng thuỷ chiến, ông đã chỉ huy nghĩa quân Tây Sơn quét sạch 5 vạn quân Xiêm ra khỏi bờ cõi (x. Kháng chiến chống Xiêm 1785). Tiếp đó, đánh chiếm Phú Xuân (Huế) - trị sở và là đại bản doanh của các chúa Nguyễn Đàng Trong. Năm 1786, dưới lá cờ “phù Lê diệt Trịnh”, dẫn đại quân vượt sông Gianh tiêu diệt tập đoàn phong kiến chúa TrịnhĐàng Ngoài. Ngày 21.7.1786, vào Thăng Long, được vua Lê Hiển Tông phong tước Uy quốc công và gả công chúa Ngọc Hân. Sau đó, giao lại binh quyền cho vua Lê, rút về Nam. Sau một thời gian ngắn, Bắc Hà lâm vào cảnh rối loạn giữa các thế lực phong kiến vua Lê - chúa Trịnh. Cuối 1787, Nguyễn Huệ ra Bắc lần 2, bắt giết kẻ phản loạn, thu phục người hiền tài, lập lại trật tự ở Bắc Hà. Ngày 22.12.1788, chỉ sau 5 ngày quân Thanh (mượn cớ “phục tồn” vua Lê) kéo vào Thăng Long, tại Phú Xuân, Nguyễn Huệ chính thức lên ngôi hoàng đế, đặt niên hiệu Quang Trung và tổ chức lực lượng tiến quân ra Bắc tiêu diệt quân xâm lược. Cũng chỉ trong có 5 ngày, vào ngày 5 Tết Kỉ Dậu 1789, ông đã cùng đại quân tổ chức lễ mừng chiến thắng tại Thăng Long (x. Kháng chiến chống Thanh 1788 - 89). Đương thời và sau này, chiến thắng này luôn được xem là một trong những vũ công hiển hách bậc nhất trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc Việt Nam.

Mặc dù thời gian trị vì vương triều sau chiến thắng không dài, nhưng Nguyễn Huệ đã để lại không ít hoài bão và bước đầu đã đạt được một số thành công trên các lĩnh vực văn hoá, giáo dục, kinh tế, ngoại giao.

 



Nguyễn Huệ
Tượng Quang Trung Nguyễn Huệ (Bảo tàng Bình Định)