Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
KHÍ QUYỂN TRÁI ĐẤT

môi trường khí bao quanh Trái Đất, có khối lượng khoảng 5,15.1015 tấn. Chia thành các tầng: 1) Tầng đối lưu (hay quyển đối lưu) là tầng thấp nhất và là tầng cơ bản dày 7 km ở vùng cực, đến 18 km ở xích đạo; tập trung 4/5 khối lượng của KQTĐ. Sát mặt đất (10 - 100 m) là lớp biên khí quyển, ở đây chuyển động của không khí bị ảnh hưởng đáng kể bởi ma sát với mặt đất. Khí quyển ở tầng đối lưu có thành phần hoá học 78,1% N2, 21% O2, 0,9% Ar và một lượng nhỏ CO2, H2, He, Ne, vv.; Tầng này là nơi phát sinh mạnh mẽ các hiện tượng nhiễu động đối lưu, có nhiều hơi nước (3% ở vùng nhiệt đới), xuất hiện gió, mây, mưa, các xoáy thuận và nghịch, vv. Nhiệt độ của tầng đối lưu giảm 6oC khi lên cao 1 km, đạt tới - 50oC ở vòng cực và - 80oC ở ranh giới trên vùng xích đạo. 2) Tầng hay quyển bình lưu (20 - 50 km) là lớp ít nhiễu động, hàm lượng hơi nước không đáng kể, nhiệt độ tăng theo độ cao từ - 40oC đến khoảng 0oC. Ở tầng này gió có thể đạt tới 350 km/giờ. Dưới cùng là lớp ozon ( khoảng 20 - 25 km), có hàm lượng ôzôn cao nhất trong toàn KQTĐ, có tác dụng hấp thụ các bức xạ sóng ngắn (cực tím) của bức xạ Mặt Trời. 3) Tầng trung quyển hay tầng hạ nhiệt (50 - 80 km) là tầng có nhiệt độ giảm dần theo độ cao từ 0oC đến -90oC. 4) Tầng tăng nhiệt (cg. nhiệt quyển; trên 80 km) là tầng có nhiệt độ tăng theo độ cao, khoảng 1.500 K ở 200 - 300 km và sau đó gần như không đổi. 5) Tầng ngoại quyển là tầng ngoài cùng ở độ cao từ vài trăm kilômét trở lên. Trong KQTĐ, từ độ cao trên 50 km, một số phân tử khí phân rã thành các nguyên tử và ion tạo nên tầng điện li 50 - 1.000 km, một số nguyên tử nhẹ (như hiđro) chuyển động nhanh, có thể khuếch tán vào vũ trụ. KQTĐ là bầu khí quyển duy nhất trong Hệ Mặt Trời có khả năng làm phát sinh và duy trì sự sống: có chứa oxi, hơi nước, có nhiệt độ thích hợp, có lớp ozon ngăn các sóng ngắn có hại cho sự sống, vv. Hiện nay, do các ngành công nghiệp phát triển, KQTĐ bị phá hoại nghiêm trọng: mật độ khí gây ô nhiễm thải vào khí quyển ngày càng tăng (các loại khí CFC phá huỷ tầng ozon tạo ra các lỗ hổng để lọt tia cực tím nguy hiểm, các khí CO2, CH4... gây hiệu ứng nhà kính, vv.) làm nhiệt độ Trái Đất tăng dần, do đó làm thay đổi khí hậu toàn cầu, đe doạ nghiêm trọng sự sống trên Trái Đất.


Khí quyển trái đất      Các tầng của khí quyểncủa trái đất và sự biến đổi nhiệt độ theo chiều cao h

1. Ranh giới tầng đối  lưu; 2. Ranh giới tầng bình lưu; 3. Ranh giới tầng trung quyển