Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
TÓC

cấu trúc sừng hình sợi dài, dẫn xuất của biểu bì da, bao phủ da đầu ở người. Trong thành phần của T có chủ yếu là chất sừng (một dạng protein) giàu lưu huỳnh và nitơ. Màu sắc của T là do sắc tố có trong sợi T quyết định và có tính di truyền. Cùng với tuổi tác, lượng sắc tố giảm đi, đồng thời có sự biến đổi trong phân bố các hạt sắc tố, vì vậy làm cho T bị bạc. Còn có trường hợp T bị mất sắc tố, gặp trong bệnh bạch tạng (x. Bạch tạng). T mọc dài ra liên tục nhờ các tế bào nang tóc sinh sản thường xuyên. Một sợi T chỉ tồn tại một thời gian (ở nam, trung bình là 2 năm; ở nữ là 4 - 5 năm) rồi rụng. Trung bình một ngày rụng khoảng 20 - 30 sợi T. T có thể có dạng thẳng, xoăn, uốn sóng; có thể có màu đen, nâu, hung, bạch kim, vàng... Dạng và màu T cũng là những dấu hiệu nhân chủng học quan trọng.

T cũng có thể mắc bệnh. Do rối loạn chức năng của tuyến nhờn, do mắc bệnh... làm cho T bị xơ cứng, chẻ ngọn, rụng nhiều, da có gầu... Trong thực hành y khoa, còn gặp hiện tượng tóc rối - T xoắn bết lại thành mảng, gặp ở phụ nữ tóc dài, do ốm lâu ngày (sốt rét, thương hàn, lao phổi, nhiễm khuẩn sau đẻ, bệnh tâm thần), thể trạng gầy mòn, kiệt sức, không được chăm sóc chu đáo, không gội chải đầu... Có người mê tín đã coi là bệnh ("tóc kết") do thần thánh gây nên và tin rằng bệnh nhân không được gỡ, cắt T mà phải đội bát nhang, ngồi đồng mới khỏi. Có thể chải, gỡ T rối dần bằng cách bôi dầu paraphin lên lược.

Từ thời nguyên thuỷ đến nay, T được con người quan tâm đặc biệt. Kiểu T cũng cần thích nghi với điều kiện lao động, chiến đấu. Mặt khác, trong mối quan hệ giao tiếp xã hội, cùng với khuôn mặt, T là bộ phận được thị giác đối tượng khách quan tiếp nhận sớm, nên con người bỏ công sửa sang, trang điểm bằng nhiều hình thức và được xem như hình thức trang điểm. Kiểu T đơn giản nhất là cạo trọc. Người Việt thế kỉ 14, hầu hết nam giới đều để đầu cạo trọc chứng tỏ đã rũ sạch bụi trần. Đến nay các nhà sư theo đạo Phật đều cạo trọc đầu. Còn có các kiểu T ngắn, nửa ngắn, buông đến ngang vai, hoặc dài hơn, để xoã, búi lên sau đầu, vv. Ở nam, không có nhiều kiểu T lắm. Riêng ở phụ nữ, có nhiều kiểu T: T xoã ngang vai, T túm, tết đuôi sam, tết đuôi rắn, T búi thẳng, búi lệch, vv. Ngoài ra còn kết hợp trang điểm với các dải băng nhiều màu, các kiểu nơ, các đồ trang sức bằng vàng, bạc, đá quý, vv.