Tọa đàm khoa học: "Nhà bác học Lê Quý Đôn (1726 - 1784) - Một trong những vị tổ sư của Bách khoa toàn thư Việt Nam"

12/05/2018

      Tham dự có GS.TS. Nguyễn Cảnh Toàn - Thành viên danh dự; PGS.TS. Hà Đình Thành - Thành viên danh dự; PGS.TS. Nguyễn Xuân Dũng – Phó Tổng thư ký Đề án biên soạn BKTT Việt Nam; PGS.TS. Lê Quý Trịnh - Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng, hậu duệ của Nhà bác học Lê Quý Đôn; Lãnh đạo Viện TĐH&BKT Việt Nam; đại diện Văn phòng Đề án biên soạn BKTT Việt Nam; Ban Chủ nhiệm và toàn thể hơn 70 thành viên CLB.

 

     Mở đầu, PGS.TS. Lại Văn Hùng - diễn giả - giới thiệu khái quát về cuộc đời và sự nghiệp của Nhà bác học Lê Quý Đôn. Phần tiếp theo của báo cáo đi sâu tìm hiểu tính chất bách khoa thư của 3 tác phẩm tiêu biểu của Lê Quý Đôn là Vân đài loại ngữ, Phủ biên tạp lụcKiến văn tiểu lục. Đối với tác phẩm Vân đài loại ngữ gồm 9 quyển tương ứng với 9 đề mục, 967 điều: Quyển 1 có nhan đề là Lý khí, Quyển 2 là Hình tượng, Quyển 3 là Khu vũ, Quyển 4 là Vựng điển, Quyển 5 là Văn nghệ, Quyển 6 là Âm tự, Quyển 7 là Thư tịch, Quyển 8 là Sĩ quy, Quyển 9 là Phẩm vật. Sau khi khảo sát các quyển, tác giả cho rằng: cách thức biên soạn bộ sách của Lê Quý Đôn là làm theo hình cây và “cây đó chia làm 9 nhánh, mỗi nhánh có nhiều cành nhỏ khác nhau, tổng các cành nhỏ đó là 967. Đó là cách biên soạn bách khoa thư đầu tiên của nước ta”. Ở tác phẩm Phủ biên tạp lục, tác giả khảo sát những trang viết về Hoàng Sa và Trường Sa trong 6 quyển của bộ sách và khẳng định đây không chỉ là một trong những công trình đầu tiên viết về Hoàng Sa và Trường Sa mà còn là tập Bách khoa thư đầy đủ nhất về mảnh đất phương Nam tính đến cuối thế kỷ 18. Còn ở Kiến văn tiểu lục, bộ sách gồm 12 quyển: 1- Châm cảnh, triết lý khuyên răn; 2- Thể lệ thượng, lễ tục; 3- Thể lệ hạ, lễ tục (tiếp); 4- Thiên chương, văn thơ; 5. Tài phẩm, tài năng - phẩm cách; 6- Phong vực thượng, bờ cõi; 7- Phong vực trung, bờ cõi (tiếp); 8- Phong vực hạ, bờ cõi (tiếp); 9- Thiền dật, tu hành - ẩn dật; 10- Linh tích, dấu tích linh thiêng; 11- Phương thuật; 12- Tùng đàm, truyện góp. Báo cáo tập trung khảo sát Quyển 4 có tên Thiên lương, văn học (cả thư pháp, sử văn, từ lệnh…) và chỉ ra tính chất bách khoa thư về văn học của bộ sách thể hiện ở chỗ đề cập đến hầu hết các lĩnh vực của văn học như: tác giả văn học, tác phẩm văn học, nhóm phái văn học, tổ chức văn học, văn học nước ngoài, thể loại văn học, và nhất là những trang viết về quan niệm văn học (mà nay ta gọi là lý luận văn học). Mặt khác, qua tác phẩm thể hiện tính liên thông với các bộ sách khác của Lê Quý Đôn như Phủ biên tạp lụcVân đài loại ngữ.

 

     Tiếp theo, TS. Trần Thị Hường với báo cáo Giới thiệu về “Tuyển tập Lê Quý Đôn”. Báo cáo đã tóm lược 8 tập của bộ Tuyển tập Lê Quý Đôn do nhà sử học Nguyễn Khắc Thuần dịch, hiệu đính được Nxb. Giáo dục ấn hành năm 2007: Tập 1- Đại Việt thông sử, Tập 2 & 3- Phủ biên tạp lục, Tập 4 & 5- Kiến văn tiểu lục, Tập 6, 7 & 8- Vân đài loại ngữ. Bộ sách đã góp phần tôn vinh những đóng góp lớn lao của Lê Quý Đôn cho kho tàng tri thức dân tộc.

 

     ThS. Lê Thanh Hà trình bày báo cáo tham luận Khảo sát tác phần “Quần thư khảo biện” của Lê Quý Đôn. Bài viết được chia làm 2 phần: Phần 1 giới thiệu về tác giả Lê Quý Đôn; Phần 2 tập trung khảo sát tác phẩm Quần thư khảo biện (Khảo sát và biện luận các loại sách). Báo cáo khẳng định tác phẩm là cuốn bách khoa thư về các loại sách bởi tác phẩm đã liệt kê và tổng hợp được rất nhiều các bộ sách thuộc nhiều lĩnh vực từ lịch sử, văn hóa, văn hiến đến các sách tổng hợp khác. Hơn nữa, tác phẩm này còn có các mục cụ thể nói riêng về các chương sách, thiên sách, bộ sách.

 

     Phần thảo luận, Tọa đàm đã được nghe nhiều ý kiến trao đổi của các nhà khoa học. GS.TS. Nguyễn Cảnh Toàn đánh giá cao các báo cáo được trình bày, thể hiện tinh thần làm việc nghiêm túc, hăng say và hy vọng các thành viên CLB giữ vững tinh thần đó. Ông cũng đề nghị Ban Chủ nhiệm CLB xây dựng những kế hoạch dài hơi hơn và tiến tới triển khai các đề tài khoa học về bách khoa toàn thư.

 

     PGS.TS. Hà Đình Thành cảm thấy vinh dự được là thành viên danh dự của CLB và sẽ cố gắng tham gia đầy đủ các sinh hoạt khoa học trong thời gian tới. Ông đã tặng CLB bộ sách Vân đài loại ngữ được xuất bản từ năm 1962. Còn PGS.TS. Nguyễn Xuân Dũng cho rằng: Thành lập CLB BKTT thuộc Viện là việc làm hết sức có ý nghĩa, thiết thực. CLB đã thu hút được các thành viên không chỉ ở trong mà còn ngoài Viện và nên nhân rộng mô hình trong toàn Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam. Cả hai ông đều cho rằng mình học hỏi và biết thêm được nhiều điều bổ ích về Lê Quý Đôn từ các báo cáo khoa học trình bày trong Tọa đàm.

 

     Tiếp đến, PGS.TS. Lê Quý Trịnh bày tỏ niềm vinh dự được là thành viên danh dự của CLB. Là hậu duệ của Nhà bác học Lê Quý Đôn, ông chia sẻ thêm các thông tin, câu chuyện liên quan đến cuộc đời, quê quán và những nơi thờ cúng liên quan đến Lê Quý Đôn. Ông khẳng định Lê Quý Đôn xứng đáng được tôn xưng là Tổ sư của Bách khoa toàn thư Việt Nam bởi 3 lý do: 1- Tầm vóc bác học; 2- Kiến thức mang tính bao quát, đồ sộ, uyên bác; 3- Tấm gương lao động cẩn trọng, miệt mài, khát vọng tri thức cũng như phẩm chất, nhân cách của một nhà bác học.

 

     PGS.TS. Đinh Ngọc Vượng đánh giá các báo cáo và bản thân ông tiếp nhận và hiểu biết thêm được nhiều điều về Nhà bác học Lê Quý Đôn. Đặc biệt, những thông tin mà hậu duệ của Lê Quý Đôn là PGS.TS. Lê Quý Trịnh cung cấp hết sức quý và mới mẻ.

 

     Kết thúc Tọa đàm, đồng chí Chủ nhiệm CLB trân trọng cảm ơn tất cả tình cảm, ý kiến đóng góp tâm huyết, quý báu của các nhà khoa học, tinh thần và nhiệt huyết của các thành viên CLB. Đặc biệt là việc tặng sách quý của PGS.TS. Hà Đình Thành cho CLB. Tọa đàm cũng đã thống nhất tôn xưng Nhà bác học Lê Quý Đôn (1726 - 1784) là Tổ sư của Bách khoa toàn thư Việt Nam. Chủ đề của buổi tọa đàm tiếp theo là về Bách khoa thư cổ đại Pháp.

 

Trần Trọng

Các tin cũ hơn.............................