Tọa đàm khoa học: “Bách khoa thư cổ đại Trung Quốc”

15/03/2018
Ngày 12.3.2018 tại Viện Từ điển học và Bách khoa thư Việt Nam, Câu lạc bộ Những người bạn của Bách khoa toàn thư Việt Nam (CLB BKTT) trong sự phối kết hợp với các hoạt động chung của Viện, tổ chức Lễ ra mắt CLB và Tọa đàm Khoa học lần thứ I với chủ đề “Bách khoa thư cổ đại Trung Quốc”.

      Tham dự có PGS.TS. Trần Minh Tuấn - Trưởng ban Ban Tổ chức - Cán bộ, Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam, Thành viên danh dự; GS.TS. Nguyễn Cảnh Toàn - Thành viên danh dự; PGS.TS. Đỗ Hữu Thành - Trưởng ban biên soạn chuyên ngành quyển 14 (Xây dựng, Công nghệ vật liệu) thuộc Đề án biên soạn BKTT Việt Nam; Lãnh đạo Viện Từ điển học và Bách khoa thư Việt Nam; đại diện Văn phòng Đề án biên soạn BKTT Việt Nam; Ban Chủ nhiệm và toàn thể hơn 60 thành viên CLB.

 

     Mở đầu, PGS.TS Lại Văn Hùng, Chủ nhiệm CLB trình bày mấy nét khái quát về hoàn cảnh ra đời của CLB. Ý tưởng thành lập một CLB về BKTT xuất phát từ mục đích đào tạo về bách khoa thư học cho các cán bộ nghiên cứu trong Viện, nâng cao trí lực nhằm phục vụ một cách thiết thực và hiệu quả cho việc biên soạn BKTT Việt Nam và các loại hình bách khoa thư khác. Ý tưởng đó đã được Lãnh đạo Viện, tập thể Chi ủy thống nhất cao. Về đại thể, theo chức năng và nhiệm vụ của Viện Từ điển học và Bách khoa thư Việt Nam, tạm thời phác thảo mấy nhiệm vụ chính của CLB là: 1- Tổng khảo sát toàn bộ lịch sử biên soạn BKTT của thế giới và của Việt Nam; 2- Tổng khảo sát toàn bộ lý luận, lý thuyết, phương pháp luận của ngành BKTT; 3- Biên soạn BKTT theo 3 loại (BKTT địa phương, BKTT chuyên ngành, BKTT theo chuyên đề và lĩnh vực).

 

     Theo tiến trình lịch sử, đi từ cổ đại đến trung đại và cận - hiện đại, phương Đông và phương Tây, mở đầu, CLB tổ chức Tọa đàm khoa học về “Bách khoa thư cổ đại Trung Quốc”. Trước khi nghe báo cáo của diễn giả, để các thính giả có thể dễ dàng nắm bắt vấn đề hơn, đồng chí Chủ nhiệm CLB trình bày vắn tắt Niên biểu lịch sử cổ đại Trung Quốc và cơ sở kinh tế, xã hội, văn hóa cho sự ra đời của BKT ở Trung Quốc. Lịch sử cổ đại Trung Quốc bắt đầu từ thế kỷ 21 t.CN thời nhà Hạ qua các đời Thương (Ân), Tây Chu, Xuân Thu - Chiến Quốc, Tần, Hán, Tấn, Tề, Tùy đến thời nhà Đường thế kỷ thứ 9 s.CN với khoảng gần 3.000 năm lịch sử trải qua nhiều biến động, thăng trầm nhưng về cơ bản đây là thời kỳ thịnh phát của phương Đông so với phương Tây: Kinh tế phát triển, mô hình xã hội ổn định, văn hóa có nhiều thành quả cao. Đây là cơ sở để kết tập và phân loại tri thức làm ra các bộ sách phục vụ cho việc giảng dạy vua quan, giảng dạy sĩ tử trong các trường tư và trường công được mở ra khắp nơi và các công trình mang tính chất Bách khoa thư ra đời từ những điều kiện như vậy.

 

     Tiếp theo, ThS. Lê Thanh Hà trình bày báo cáo tham luận Bách khoa toàn thư cổ đại Trung Quốc tập trung vào 3 nội dung chính: 1- Tác giả và tác phẩm tiêu biểu của BKT cổ đại Trung Quốc là các công trình Loại thư thời cổ đại có từ thời Tam Quốc với bộ Hoàng Lãm do Tào Phi sai người biên soạn, sau đó là các bộ Thọ quang thư uyển của Lưu Tra, Loại uyển của Tiêu Tú đời Lương, Tu văn điện ngự lãm thời Tề, Trường Châu ngọc kính thời Tùy, Bắc Đường thư sao của Ngu Thế Tam, Nghệ văn loại tụ của Âu Dương Tuân thời Đường,… Sự phát triển Loại thư ở thời kỳ này không chỉ thể hiện sự phát triển của nền văn minh phương Đông mà còn cho thấy truyền thống học vấn của Trung Quốc cổ đại; 2- Tác giả và tác phẩm tiêu biểu nghiên cứu về BKT thời cổ đại ở Trung Quốc: Phần viết giới thiệu một số công trình tiêu biểu nghiên cứu về BKT cổ đại Trung Quốc như Loại thư cổ đại Trung Quốc của Hồ Đạo Tĩnh, Loại thư, Chính thư và Tùng thư Trung Quốc của Thích Chí Phương và các công trình của Kim Thường Chính, Tôn Quang Long, Khương Xuân Phương…; 3- Bách gia chư tử - sự mở đầu cho các học phái mang tính BKT cổ đại Trung Quốc: Ra đời từ thời Xuân Thu - Chiến Quốc và là thời kỳ cực thịnh về tư tưởng triết học và học thuyết, học phái thời kỳ này. Trong số 189 “gia”, tác giả lựa chọn giới thiệu sơ lược 10 gia lớn tiêu biểu gồm: Nho gia, Đạo gia, Mặc gia, Danh gia, Pháp gia, Âm Dương gia, Tung Hoành gia, Tạp gia, Nông gia, Tiểu thuyết gia. Nhiều tên tuổi lớn đại diện cho các nhà như Tôn Vũ của Binh gia; Phạm Lãi, Lã Bất Vi của Kế hoạch gia; Biển Thước của Y học gia; Khổng Tử của Nho gia; Tả Khâu Minh của Sử học gia; Sư Nhượng, Sư Khoảng của Âm Nhạc gia v.v… Tất nhiên, bách gia chư tử chưa phải là bách khoa toàn thư, nhưng không thể phủ nhận tính chất khơi nguồn tri thức, phân loại tri thức rất mạnh mẽ của các học phái đó. Có thể thấy, lịch sử biên soạn BKTT của Trung Quốc có từ thời cổ đại và đạt được nhiều thành quả rất đáng ghi nhận.

 

     Phần thảo luận, Tọa đàm đã được nghe những ý kiến trao đổi của các nhà khoa học. Các ý kiến đều cho rằng: Việc thành lập CLB BKTT Việt Nam là việc làm thiết thực, ý nghĩa trong bối cảnh Việt Nam đang tiến hành biên soạn bộ Bách khoa toàn thư Việt Nam và mong muốn, tin tưởng CLB sẽ hoàn thành được mục tiêu, nhiệm vụ đã đề ra. GS.TS. Nguyễn Cảnh Toàn đánh giá cao việc thành lập CLB BKTT Việt Nam và mong muốn các thành viên CLB tham gia và làm việc với niềm say mê, cống hiến giống như trong tình yêu. Ông mong muốn sẽ làm cầu nối giữa CLB với các học giả, các nhà khoa học trên thế giới và cảm thấy vinh dự khi là thành viên danh dự của CLB.

 

PGS.TS. Trần Minh Tuấn cho rằng: Thành lập CLB BKTT thuộc Viện là việc làm hết sức có ý nghĩa, thiết thực và rất đáng nhân rộng mô hình trong toàn Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam, mong muốn hoạt động của CLB gắn chặt với hoạt động khoa học của Viện, để trở thành nơi đào tạo đội ngũ các nhà biên soạn BKTT ở Việt Nam - một ngành còn rất mới và rất khó, làm sao CLB là nơi học hỏi, trau dồi kiến thức ở một lĩnh vực chuyên môn đặc thù.

 

Tiếp đến, PGS.TS. Đỗ Hữu Thành đánh giá ý tưởng thành lập CLB rất hay. Ban Chủ nhiệm CLB đang làm công việc “thắp lửa” và “truyền lửa” nghiên cứu BKTT cho giới khoa học. Ông mong muốn CLB mở rộng thành viên ra tất cả các ban của Đề án biên soạn BKTT Việt Nam và cả các ngành, các lĩnh vực khác. Đặc biệt là sự tương tác, liên thông giữa CLB với Đề án. Đây cũng là ý kiến của TS. Vũ Ngọc Hà, đồng chí Giám đốc Văn phòng Đề án còn mong muốn CLB sớm trở thành Hội nghề nghiệp. PGS.TS. Phạm Hùng Việt cho rằng: CLB cần phải tập hợp được lực lượng tham gia, duy trì được nội dung sinh hoạt khoa học làm cho CLB ngày càng phát triển và có sức lan tỏa trong giới. Về báo cáo của ThS. Lê Thanh Hà, nhà nghiên cứu đánh giá cao công sức, tâm huyết của tác giả và mong muốn tác giả cần cẩn trọng hơn ở một số nhận định, đánh giá trong bài viết.

 

     PGS.TS. Đinh Ngọc Vượng đánh giá cao ý tưởng thành lập CLB và cho rằng các bước đi của CLB cần tuần tự, quy củ, không nên nóng vội, cứ đam mê và làm việc thì “hữu xạ tự nhiên hương”. Đánh giá về tham luận của báo cáo viên, ông khẳng định đây là tâm huyết, là nỗ lực của tác giả trong nhiều năm và bản thân mình hiểu biết thêm nhiều về lịch sử BKT cổ đại Trung Quốc. Bản tham luận cũng gợi ý một chủ đề mà ông đang quan tâm tìm hiểu và nghiên cứu rồi sẽ thuyết trình trong thời gian tới là: Trường phái Pháp gia và mỗi năm các tọa đàm củ CLB nên tập hợp thành một tập Kỷ yếu khoa học.

 

     Kết thúc Tọa đàm, PGS.TS. Lại Văn Hùng - Chủ nhiệm CLB trân trọng cảm ơn tất cả tình cảm, ý kiến đóng góp tâm huyết, quý báu của các nhà khoa học, hy vọng kết nối và mời thêm các nhà bách khoa thư học trong và ngoài nước có quan tâm tham gia CLB, nêu chủ đề của buổi tọa đàm tiếp theo là về Nhà bác học Lê Quý Đôn (1726 - 1784).

Trần Trọng

Các tin cũ hơn.............................