Đảo Hòn Dấu - Nguyễn Minh Loan

14/08/2014

HÒN DẤU (đ; cg. Đảo Dấu, Hòn Dáu), đảo gần bờ ở trong vịnh Bắc Bộ, thuộc phường Vạn Hương, quận Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng. Diện tích khoảng 1,25kmkhi thủy triều xuống và 0,7kmkhi thủy triều lên. Đảo có rừng nguyên sinh, có đền thờ Nam Hải Thần Vương, ngọn hải đăng và một số di tích khác. Trên đảo chỉ có rừng và đá cát kết, không có đất sản xuất nên không có dân sinh sống; chỉ có một số bộ đội biên phòng, công nhân trông đèn biển, người theo dõi trạm khí tượng, người trông coi đền thờ Nam Hải Thần Vương.

Toàn cảnh đảo Hòn Dấu (nguồn: Internet)

 

Nguyên thủy, Hòn Dấu nằm liền kề với bán đảo Đồ Sơn. Trải qua quá trình hoạt động địa chất và sự vận động của thềm lục địa, một phần dãy núi đã tách khỏi bán đảo trôi dần ra phía biển, tạo thành đảo Hòn Dấu. Đồ Sơn được hình tượng hóa như đầu rồng đang hướng về viên ngọc bích là đảo Hòn Dấu, đuôi quẫy ra khơi xa làm thành đảo Bạch Long Vĩ. 

Nét đặc biệt của Hòn Dấu so với các đảo khác là trải qua bao năm tháng vẫn giữ được nét đẹp hoang sơ với những cánh rừng nguyên sinh được bảo tồn lâu đời nhất. Xung quanh đảo là những bãi đá lớn bao bọc, bảo vệ đảo trước sóng to gió lớn cùng thủy triều lên xuống quanh năm. Thảm động thực vật trong đảo rất phong phú với các loài cây đa, thông, si..., có những cây hàng trăm tuổi; các loài động vật như dê, khỉ, chim, cáo, rắn, vv. Rừng ở đây có ba tầng thực vật, trong đó có những cây cổ thụ hàng chục người ôm không xuể. Đặc biệt, đảo còn có quần thể đa búp đỏ có niên đại từ 400 đến 700 năm. Những cây cổ thụ ở đây đã chính thức được công nhận là “Cây di sản” để bảo tồn và phát triển. Điều này càng làm tăng thêm giá trị của khu rừng nguyên sinh lâu đời và rất hiếm có ở vùng duyên hải phía Bắc này.

Hiện nay, đảo vẫn chưa được kết nối với hệ thống lưới điện quốc gia. Để phát điện thắp sáng hải đăng, người ta phải sử dụng máy phát và ắc quy. Điện máy phát chỉ có từ 18h00 tới 0h00, sau đó thì sử dụng điện ắc quy.

Trên đảo Hòn Dấu có một ngôi đền nhỏ, chạm khắc cầu kỳ thờ Nam Hải Thần Vương. Đây là ngôi đền đã có từ rất lâu đời, nằm ngay sát mép biển, núp dưới tán đa cổ thụ. Theo truyền thuyết, Nam Hải Thần Vương là một vị tướng thời Trần. Sau một trận thủy chiến đánh tan giặc Nguyên - Mông trên sông Bạch Đằng, người dân thấy một thi thể không đầu với trang phục võ quan Đại Việt trôi vào đảo. Người dân dự định sáng hôm sau sẽ mai táng, nhưng khi dân làng đến nơi thì thi thể của vị võ tướng đã được mối phủ kín thành ngôi mộ khổng lồ. Bà con trên đảo liền lập miếu để thờ phụng tướng quân đó. Hằng năm, cứ vào các ngày mùng 8, 9 và 10 tháng 2 âm lịch, trên đảo Hòn Dấu lại diễn ra Lễ hội đảo Dấu - lễ hội truyền thống của người đi biển vùng duyên hải Bắc Bộ. Ngư dân khắp nơi kéo về đây cúng lễ, cầu xin Nam Hải Thần Vương cho một năm đi biển yên bình, thu hoạch nhiều tôm cá. Không chỉ vào ngày lễ hội mà quanh năm, dân chài miền biển vẫn đến đây khấn lễ. Khi tổ chức lễ hội, ngư dân sẽ ngủ đêm trên đảo để hưởng lộc của Nam Hải Thần Vương. Người dân Đồ Sơn nói riêng và khách du lịch nói chung đều cho Nam Hải Thần Vương là linh thiêng và để thể hiện sự tôn trọng vị thần đảo, họ không ngắt lá, bẻ cành cây trên đảo. Chính vì thế cây cối trên đảo không bị chặt phá, bốn mùa xanh tốt, và trải qua hàng trăm năm, đảo Hòn Dấu vẫn giữ được vẻ đẹp nguyên sơ, kỳ bí.

Ngọn hải đăng 120 năm tuổi. Ảnh: Nguyễn Văn Thắng

Hải đăng Hòn Dấu được khởi công xây dựng vào năm hay 1892, đến năm 1896 hoàn thành, ở toạ độ 20o 40' 02" vĩ độ bắc, 106o 48' 42" kinh độ đông. Tuy nhiên, đến tháng 6.1898, đèn mới đi vào hoạt động. Tháp đèn hình trụ, cao 5 tầng, đỉnh đèn cao 140m so với mặt nước biển, ánh sáng được phát ra từ độ cao 65 m so với chân tháp. Để lên tới lầu vọng gió trên đỉnh tháp phải trèo qua 125 bậc cầu thang gỗ hình xoắn ốc. Cùng với cây đèn biển ở đảo Long Châu (cách Hòn Dấu 15 hải lý), hải đăng trên đảo Hòn Dấu là ngọn hải đăng quan trọng dẫn đường cho tàu thuyền ra vào cảng Hải Phòng. Hải đăng Hòn Dấu nằm trên đỉnh cao nhất của đảo, là công trình do các kiến trúc sư người Pháp thiết kế với nhiệm vụ chỉ đường vào cảng Hải Phòng, phục vụ mục đích khai thác thuộc địa của Pháp tại Việt Nam. Với độ chiếu xa lên tới 40km, ngọn hải đăng này được mệnh danh là “mắt ngọc của Tổ quốc”. Hải đăng Hòn Dấu là ngọn hải đăng lâu đời nhất ở Việt Nam, trước đây, được xây dựng hoàn toàn bằng đá khối, hoa văn ấn tượng. Trong những năm tháng chiến tranh ác liệt, khi đế quốc Mỹ leo thang đem bom đánh phá Miền Bắc, trạm đèn biển này là một trong những mục tiêu oanh tạc của chúng. Tháng 4/1967, hải đăng Hòn Dấu bị đánh sập hoàn toàn, nhưng những công nhân trạm đèn vẫn kiên cường bám trụ, dựng cột đèn bằng sắt thay thế. Những chiến sĩ và công nhân trông đèn biển trên đảo đã cho đào hầm xuyên đảo khá kiên cố để đêm đến vẫn theo đường hầm này lên thắp sáng ngọn đèn, đảm bảo cho ngọn đèn biển hoạt động liên tục. Đến nay, con đường hầm này cũng trở thành một chứng tích lịch sử. Năm 1986, đèn được xây dựng lại trên nền móng cũ và năm 1995, tiếp tục được sửa chữa, trùng tu theo kiến trúc ban đầu.

Hiện nay, trên đảo có Bảo tàng hải đăng được quy hoạch trong khu vực hải đăng. Khu ngoài trời của bảo tàng có trưng bày các hiện vật là những trái bom Mỹ đã ném xuống Miền Bắc trong thời kì bị đánh phá. Khu trong nhà, tại ngọn tháp cao 5 tầng, là những gian trưng bày nhiều cây đèn cổ đã từng được sử dụng và sơ đồ thiết kế ngọn hải đăng; trên tường có khẩu hiệu được viết từ năm 1964 “Còn đảo, còn người, hải đăng còn cháy sáng”.

Nhà tám gian là tên thường gọi của những người sống trên đảo đối với một dãy nhà xây theo kiến trúc Pháp được xây dựng từ 1908. Dãy nhà có đúng 8 phòng với hành lang, lò sưởi, nhà tắm. Hiện giờ dãy nhà được sử dụng để đón khách du lịch tới thăm đảo và nghỉ lại qua đêm trên đảo.

Trạm hải văn trên đảo Hòn Dấu được xây dựng từ năm 1929. Trạm có triều kí với máy ghi tự động mực nước triều. Đặc biệt đường biểu diễn mực nước thuỷ triều Hòn Dấu hầu như có mặt trong nhiều sách hải dương học của thế giới, được lấy làm ví dụ kiểu nhật triều đều, điển hình của thế giới. Năm 1956, đảo có thêm trạm khí tượng thủy văn với nhiệm vụ đo các yếu tố khí tượng và sông biển, độ muối, mực nước biển, vv.

Hòn Dấu là cao độ 0 quốc gia (mốc thủy chuẩn quốc gia). Ở Việt Nam, trước năm 1975 có 2 mốc cao độ 0: một nằm ở đảo Hòn Dấu (Hải Phòng), và một ở Mũi Nai, Hà Tiên (Kiên Giang). Sau năm 1975, thống nhất mốc Hòn Dấu là mốc cao độ 0 quốc gia duy nhất cho tiêu chuẩn Việt Nam.

Với những lợi thế tự nhiên, Hòn Dấu trở thành một địa điểm du lịch hấp dẫn đối với du khách trong nước cũng như quốc tế. Đảo hòn Dấu là di tích danh lam thắng cảnh đã được Bộ Văn hóa, thể thao và Du lịch xếp hạng di tích cấp quốc gia năm 2009. Hiện nay, Hòn Dấu đang nằm trong quy hoạch xây dựng khu du lịch quốc tế Hòn Dấu - một trung tâm du lịch nghỉ dưỡng - sinh thái mới, hiện đại có tầm cỡ trong khu vực và trên thế giới, đáp ứng tốt các nguyên tắc phát triển bền vững. Khu du lịch quốc tế Hòn Dấu Resort có các loại hình hoạt động chính: 1) Biệt thự nghỉ dưỡng; 2) Khu vui chơi, khu ẩm thực; 3) Khách sạn 3 sao, 5 sao, nhà hàng; 4) Khu vui chơi Thế giới nước; 5) Hồ tắm lọc nước biển đầu tiên, duy nhất tại Việt Nam và lớn nhất Đông Nam Á hiện nay (rộng gần 7ha);  6) Bãi tắm lưới đầu tiên tại Việt Nam; 7) Hệ thống máy bay trực thăng, thủy phi cơ phục vụ du khách thăm quan vịnh Hạ Long, đảo Cát Bà, đảo Long Châu, đám cưới trên không; 8) Các du thuyền, moto nước, tàu cao tốc sẵn sàng đưa du khách khám phá vịnh Hạ Long, Đảo Ngọc Cát Bà, vv..

Hòn Dấu sẽ được mở rộng thêm diện tích khoảng 50 ha bằng cách lấn biển. Đảo Hòn Dấu được giữ nguyên hiện trạng với rừng nguyên sinh, phần xây dựng mới không ảnh hưởng đến hệ sinh thái mà chỉ nhằm tôn lên vẻ đẹp cảnh quan. Các công trình lớn được bố trí xen kẽ giữa các không gian xanh. Khu vực đền thờ Nam Hải được tôn tạo lại, các hoạt động vui chơi giải trí cách xa khu vực linh thiêng này nên không làm ảnh hưởng đến sự yên tĩnh vốn có.

 

                                                                    Nguyễn Thị Minh Loan

 

 

Tài liệu tham khảo:

  1. http://www.bachkhoatrithuc.vn
  2. http://dulich.dantri.com.vn
  3. http://khamphavietnam.vn
  4. http://vtv.vn/Du-lich/Hon-Dau-ngon-hai-dang-lau-doi-nhat-Viet-Nam
  5. Hội đồng lịch sử thành phố Hải Phòng, Từ điển địa danh Hải Phòng, NXB Hải Phòng 1998.
  6. Từ điển bách khoa Việt Nam tập 2