ĐẢO HÀ NAM

03/07/2017
HÀ NAM (đảo), một bãi phù sa cổ, có địa hình thấp hơn mực nước biển (khi thuỷ triều lên) ở phía nam sông Chanh, trong địa phận thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh. Do có địa hình bốn bề là nước nên Hà Nam được gọi là đảo. Phía tây và phía nam của đảo lần lượt giáp huyện Thuỷ Nguyên và Cát Hải của thành phố Hải Phòng

        Lịch sử: Sau khi nhà Lê sơ thành lập, triều đình có nhu cầu mở rộng kinh thành Thăng Long, xây dựng trung tâm văn hóa, tâm linh mới về phía nam kinh thành, cụ thể là khu vực phường Kim Liên, phủ Hoài Đức. Dân chúng nơi này đã hiến đất cho triều đình rồi chuyển đi nơi khác sinh sống. Năm 1434, vua Lê Thái Tông lên ngôi, khuyến khích dân chúng đi khai khẩn đất hoang, mở mang diện tích canh tác nhằm phát triển nông nghiệp. Hai cụ Nguyễn Thực, Nguyễn Nghệ ở phường Kim Liên đã cùng mười lăm cụ khác sắm thuyền, xuôi theo sông Hồng đến cửa sông Bạch Đằng. Tuy rằng lúc đó vùng Hà Nam còn hoang vu, ngập nước nhưng họ nhận thấy khu vực này có những điều kiện tốt có thể sinh sống lâu dài, nên bèn cùng nhau quai đê lấn biển, thau chua rửa mặn đất đai. Sang nửa sau thế kỉ 15, dân số Hà Nam đạt năm trăm người rồi tăng lên gần một nghìn người dưới thời trị vì của vua Lê Thánh Tông. Người đời sau suy tôn các cụ là các bậc Tiên công và lập miếu để thờ phụng.

       Người dân Hà Nam vì thế mà tự hào mình là người gốc Thăng Long - Hà Nội.

       Đảo Hà Nam bao gồm 4 phường: Nam Hòa, Phong Cốc, Phong Hải và Yên Hải; 4 xã: Cẩm La, Liên Hòa, Liên Vị và Tiền Phong.

       Từ khi thị xã Quảng Yên được thành lập, chính quyền đã triển khai nhiều dự án quan trọng tại đảo Hà Nam. Trong tháng 7 năm 2001, cầu sông Chanh được khánh thành, giúp nối liền hai mạn bắc-nam sông Chanh và kết nối đảo Hà Nam với các địa phương khác trong thị xã. Cơ sở hạ tầng như đê biển, đường xá, mạng điện, hệ thống cấp thoát nước, trường học và trạm y tế được xây dựng và nâng cấp. Dự án đường cao tốc kết nối Quốc lộ 5B Hải Phòng với Quốc lộ 18 Quảng Ninh qua địa phận đảo Hà Nam.

Lê hội Tiên Công (ngày 7 tháng giêng hàng năm

ở đảo Hà Nam

       Đây không chỉ được đánh giá là vùng đất giàu tiềm năng du lịch mà còn là nơi bảo tồn khá nguyên vẹn nét văn hoá, tín ngưỡng của người Việt ở đồng bằng Bắc Bộ. Nơi đây, không chỉ có phong cảnh thiên nhiên tươi đẹp, đặc biệt hơn nữa là từ bao đời nay, vùng đất đảo Hà Nam này vẫn còn tồn tại, lưu giữ một làng nghề truyền thống với nghề đan ngư cụ nổi tiếng được gọi tên là làng nghề Hưng Học (Nam Hoà). Bây giờ, làng nghề không còn sầm uất, nhộn nhịp tấp nập như xưa nhưng nghề đan ngư cụ vẫn nuôi sống rất nhiều hộ gia đình nông thôn. Tại đây, du khách có thể cảm nhận được hồn quê qua đôi bàn tay khéo léo của người thợ thủ công. Từ những cây tre, cây nứa quen thuộc, họ đã chế tác ra những sản phẩm là những chiếc lờ, chiếc đó, thuyền nan và rất nhiều những sản phẩm ngư cụ đánh bắt hải sản truyền thống khác. Những sản phẩm này không chỉ phục vụ ngư dân trên đảo mà còn được đưa đi bán ở rất nhiều nơi trong tỉnh và đến cả các tỉnh lân cận.

       Được biết, khu vực đảo Hà Nam này là nơi có cộng đồng dân cư sinh sống lâu đời với khoảng 20 ngôi đình, chùa và 80 từ đường dòng họ. Lễ hội được tổ chức dàn trải trong năm nhưng tập trung nhiều nhất vẫn là tháng Giêng. Hàng năm cứ mỗi độ xuân về, đến đảo Hà Nam, du khách lại được hoà mình vào các lễ hội truyền thống. Đặc biệt là lễ hội Tiên Công (mùng 6, 7 tháng Giêng). Lễ hội Tiên Công gắn liền với di tích lịch sử Miếu Tiên Công thờ 19 vị Tiên Công - Những người có công đầu trong việc quai đê lấn biển, lập nên đảo Hà Nam trù phú, làng xóm đông vui như ngày nay. Truyền thuyết kể lại rằng ngày mở hội chính là ngày các vị Tiên Công tìm ra mạch nước ngọt trên đảo cách đây trên 500 năm… Cùng với lễ hội Tiên Công, vào tháng Giêng, đảo Hà Nam còn có khá nhiều các lễ hội độc đáo khác, như: Lễ đại kỳ phước của các làng xã (ngày 15 tháng Giêng); Lễ hội Bạch Đằng (mùng 6, 7, 8 tháng ba âm lịch); Lễ hội xuống đồng (vào dịp đầu tháng 6 âm lịch) v.v.. Bên cạnh những lễ hội văn hoá độc đáo, du khách còn được thưởng thức một không gian văn hoá đa màu sắc thông qua những làn điệu dân ca mang đậm sắc thái địa phương như: Hát chèo, hát đúm, hát giao duyên. Không chỉ có vậy, du khách còn được thưởng thức ẩm thực qua những món ăn mang đậm hồn quê như: Bánh dày, bánh gio vùng đảo Hà Nam...

       Đảo Hà Nam còn là nơi có nhiều làng nghề thủ công truyền thống như đan thuyền nan và làm bánh gio (tro). Hơn hai trăm hộ gia đình và nhiều tổ hợp nhỏ làm nghề đan thuyền nan, chủ yếu tập trung tại khu vực phường Nam Hoà. Mỗi năm họ bán ra thị trường hàng nghìn chiếc thuyền với nhiều trọng tải từ vài tạ đến 10 tấn. Nhiều gia đình khác ở Cẩm La, Phong Cốc, Phong Hải làm nghề bánh gio rồi mang bán tại chợ vào các ngày Tết, ngày giỗ kị, tiệc mừng thọ,...

       Vào dịp đầu năm mới âm lịch, dân địa phương tổ chức lễ hội Tiên Công tại miếu Tiên Công thuộc xã Cẩm La trên đảo Hà Nam. Lễ hội vùng này khác biệt với lễ Tiên Công ở các địa phương ở màn rước các vị cao niên có đức độ, dung nhan, sức khỏe, tài năng.

       Ngoài ra, dịp cuối và đầu năm, các hộ gia đình còn làm cỗ, rước lên nhà thờ họ để bày tỏ lòng biết ơn và tưởng nhớ tổ tiên, gọi là lễ "Chạp họ" hoặc "Lên cỗ họ".

 

Nguyễn Thủy Hồng
Tài liệu tham khảo

1. Lê Anh Tuấn - Vùng đất đế vương dưới mực nước biển, Dân Trí, http://dantri.com.vn/xa-hoi/vung-dat-de-vuong-duoi-muc-nuoc-bien-1235648760.htm

2. Phạm Thị Thu Hà- Dấu ấn người Thăng Long trong công cuộc khẩn hoang tại đảo Hà Nam, Quảng Yên, Quảng Ninh, Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật, số 377, tháng 11-2015

3. Lễ hội xuống đồng - vùng đảo Hà Nam - Quảng Yên- Quảng Ninh, quyangyen.vn

4. Hoa Biển- Quảng Ninh có hòn đảo năm fưới mức nước biển, biendong.net