BẠCH LONG VĨ - ThS. Trần Thị Hường

16/04/2015
BẠCH LONG VĨ  (cg. Vô Thủy, Hải Bào, Phù Thủy Châu). huyện đảo thuộc thành phố Hải Phòng, Việt Nam. Đây là đảo xa bờ nhất của Việt Nam trong Vịnh Bắc Bộ. Đảo có toạ độ địa lý 20007'35'' đến 20008'36'' vỹ độ Bắc; 107042'20'' đến 107044'15'' kinh độ Đông. Do vị trí ở giữa Vịnh Bắc Bộ (cách Hòn Dấu - Hải Phòng 110 km, cách đảo Hạ Mai 70 km, cách mũi Ta Chiao - Hải Nam 130 km), nên đảo có một vị trí quan trọng trong việc mở rộng các vùng biển và phân định biển Vịnh Bắc Bộ. Ngoài ra, đảo còn nằm trên một trong 8 ngư­ trường lớn của Vịnh, có một vị trí quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế, an ninh - quốc phòng biển của nước ta ở Vịnh Bắc Bộ

 

     Đảo Bạch Long Vĩ có dạng hình tam giác, dài 3 km (hướng đông bắc - tây nam), rộng 1,5 km (tây bắc - đông nam) với chu vi khoảng 6,5 km. Đảo có diện tích khoảng 1,78 km² ở mức triều cao nhất và khoảng 3,05 km² ở mức triều thấp nhất. Dân số năm 2009 là 902 người, mật độ 297 người/km2. Địa hình trên đảo là một dải đồi cao nhưng khá thoải với 62,5% diện tích đất có độ dốc dưới 5°. Quanh đảo là vùng bãi triều và bãi biển với diện tích khoảng 1,3 km², chủ yếu hình thành từ thềm đá gốc bị mài mòn bởi sóng. Có nhiều mỏm đá ngầm và rãnh ngầm sát bờ đảo. Khí hậu của đảo có hai mùa chính: mùa mưa diễn ra từ tháng 5 đến tháng 8 còn mùa khô kéo dài từ tháng 10 đến tháng 3. Nhiệt độ không khí trung bình khoảng 23,3°C; lượng mưa trung bình năm là 1.031 mm. Trung bình mỗi năm có khoảng một đến hai cơn bão tràn qua đảo .

     Tên gọi Bạch Long Vĩ có từ lâu, xuất xứ từ truyền thuyết có một con rồng trắng ở trên trời đáp xuống và lưu lại ở vùng biển Quảng Ninh- Hải Phòng nay; đảo Bạch Long Vĩ là cái đuôi con rồng đó. Tên đảo được nhắc đến ở một vài cuốn sách soạn thời Minh, mô tả đường thủy từ Trung Quốc sang Việt Nam. Ví dụ: “Từ Quảng Đông thuyền khởi hành từ núi Ô Lôi, theo bờ bể, đi một ngày đến núi Bạch Long Vĩ thuộc châu Vĩnh An; hai ngày đến châu Vạn Ninh, một ngày đến Miếu Sơn; một ngày đến tuần ty Đồn Tốt; hai ngày đến phủ Hải Đông; hai ngày đến Kinh Thục; một ngày đến cửa Bạch Đằng…”. Nguyễn Trãi cũng nhắc đến địa danh Bạch Long Vĩ trong bài thơ “Quá hải” (Qua bể) (được chép trong “Ức trai thi tập”):

“Tùng Lâm địa xích cương Nam Bắc

Long Vĩ sơn hoành hạn yếu xung”

(“Đất Tùng Lâm làm giới hạn cho Bắc Nam; núi Long Vĩ nằm ngang là nơi ngăn trở xung yếu”). Học giả Đào Duy Anh dịch thơ:

“Tùng Lâm ngăn cách chia Nam Bắc

Long Vĩ giăng ngang chặn hiểm xung”

Sách “Đại Nam nhất thống chí” chép: “Đảo Bạch Long Vĩ ở phía châu Tiên Yên là xã Yên Lãng, phía bắc tiếp Khâm Châu của Trung Quốc. Ngày xưa, thuyền nước ta sang Khâm Châu thường qua đó”.

     Cho đến tận đầu thế kỷ 20 thì vẫn chưa có dân cư sống trên đảo mà chỉ có ngư dân ghé vào trú bão. Vì không tìm được nguồn nước nên con người không định cư vì vậy đảo còn có tên Vô Thủy ("không có nước"). Ngoài ra đảo còn có tên là Hải Bào (do biển có nhiều bào ngư) hoặc Phù Thủy Châu ("viên ngọc nổi trên mặt nước").

     Năm 1887, thực dân Pháp và nhà Thanh ký Công ước Pháp-Thanh 1887 phân chia lại đường biên giới giữa Bắc Kỳ và Trung Hoa. Đảo Bạch Long Vĩ nằm về phía tây kinh tuyến 105°43'Đ (kinh tuyến Paris làm gốc) nên thuộc về An Nam. Năm 1920, dân từ Quảng Yên (Bắc Kỳ) và Hải Nam (Trung Quốc) bắt đầu kéo tới đây sau khi người ta phát hiện nguồn nước ngọt ở phía nam đảo. Năm 1937, vua Bảo Đại phái 12 người đến đảo để lập đồn canh phòng và xây dựng chế độ lý trưởng. Thời Pháp thuộc, lộ trình tuần tra định kỳ của Pháp khởi đầu tại vịnh Hạ Long đến Cô Tô, Bạch Long Vĩ, vòng quanh quần đảo Hoàng Sa, quay lại dọc bờ biển Trung Kỳ rồi kết thúc ở Cát Bà.

     Đến thời Thế chiến 2, Nhật đảo chính Pháp ở Đông Dương và tước khí giới của quân lính Bảo Đại đóng trên đảo. Năm 1946, Pháp quay trở lại Đông Dương và khôi phục lại chế độ cai trị trên đảo.

     Năm 1957 Thủ tướng Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ký Nghị định số 49/TTg quy định đảo Bạch Long Vĩ là xã trực thuộc Uỷ ban nhân dân thành phố Hải Phòng.

     Cuối năm 1965, không quân Hoa Kỳ tăng cường ném bom miền Bắc Việt Nam khiến toàn bộ dân cư của đảo phải sơ tán về đất liền. Suốt từ đó đến tận năm 1992 thì đảo này chỉ có quân đồn trú là Tiểu đoàn 152 (sau này là Trung đoàn 952 Vùng I hải quân).

Ngày 9 tháng 12 năm 1992, Chính phủ Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam ra Nghị định số 15/NĐ/CP thành lập huyện Bạch Long Vĩ thuộc thành phố Hải Phòng. Ngày 26 tháng 2 năm 1993, Hải Phòng tổ chức đưa 62 thanh niên xung phong và một số hộ ngư dân đầu tiên ra đảo.

     Về kinh tế, ngày 27 tháng 7 năm 1994, Thủ tướng Chính phủ ký quyết định số 379/TTg phê duyệt Luận chứng kinh tế kỹ thuật tổng thể xây dựng huyện đảo Bạch Long Vĩ thành một đơn vị hành chính cấp huyện, phát triển kinh tế - quốc phòng - xã hội toàn diện, một trung tâm dịch vụ hậu cần nghề cá của ngư trường vịnh Bắc Bộ. Nghị quyết số 32/NQ-TW của Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam (khoá IX) giao Bộ Thuỷ sản và Tổng cục Du lịch nghiên cứu xây dựng đảo Bạch Long Vĩ sớm trở thành trung tâm chế biến và dịch vụ hậu cần nghề cá cho các tỉnh ven biển Bắc Bộ. Hiện nay, ngư trường của Bạch Long Vĩ có diện tích 1.500 hải lí vuông, độ sâu trung bình 35-55m, nơi sâu nhất tới 60-70m, nền đáy của ngư trường tương đối bằng phẳng, thuận tiện cho đánh bắt hải sản. Vùng biển có 395 loài, 229 giống thuộc 105 họ hải sản, trong đó có 61 loài có giá trị kinh tế, có nguồn lợi thủy sản quý hiếm như bào ngư, cá song và cá má, rong chế agar là rong câu, san hô.

     Ngọn hải đăng Bạch Long Vĩ (Ảnh từ internet)

     Năm 2005, giá trị sản xuất theo giá thực tế của huyện Bạch Long Vĩ là 48,67 tỉ đồng Việt Nam, trong đó cao nhất là thương mại (21,1 tỉ đồng, riêng hàng tiêu dùng hộ cá thể chiếm 13 tỉ) và công nghiệp chế biến (8 tỉ đồng). Hệ thống âu thuyền, cầu cảng, trạm,...có thể đáp ứng gần 20 nghìn lượt tàu đánh bắt thủy hải sản trên vịnh Bắc Bộ vào neo đậu tránh bão, mua bán hải sản, tiếp dầu, lương thực, nước ngọt. Trên đảo có trường mầm non, trường tiểu học, bệnh viện, chùa,...Hiện người ta còn triển khai xây dựng hồ chứa nước ngọt, hệ thống thủy lợi, xây dựng trại sản xuất giống bào ngư,...

     Khu bảo tồn biển Bạch Long Vĩ được Thủ tướng Chính phủ Việt Nam kí Quyết định số 2630/QĐ-TTg thành lập vào ngày 31 tháng 12 năm 2013 để bảo vệ các đối tượng gồm: hệ sinh thái rạn san hô, hệ sinh thái rong biển - cỏ biển, bãi giống, bãi đẻ và các loài thủy sinh vật sinh sống tại khu vực khu bảo tồn. Khu bảo tồn có phạm vi là vùng đất liền trên đảo và ven bờ biển có ranh giới bên ngoài xác định theo đường nối các điểm lồi của đường đẳng sâu 30 m, có vĩ độ trải từ 20º07'35" đến 20º08'36" vĩ Bắc và kinh độ trải từ 107º42'20" đến 107º44'15" kinh Đông. Tổng diện tích khu bảo tồn biển Bạch Long Vĩ là 27.008,93 ha, trong đó 2.570,15 ha thuộc phạm vi bảo vệ nghiêm ngặt.

     Huyện đảo Bạch Long Vĩ xác định mục tiêu phát triển dịch vụ đến năm 2020 như sau:

- Tốc độ tăng bình quân GDP dịch vụ thời kỳ 2006 - 2010 là: 17,8%; thời kỳ 2011 - 2010 khoảng 16,9% (trong đó giai đoạn 2011 - 2015 là: 20,5%, giai đoạn 2016 - 2020 là: 16,9%).

- Cơ cấu nhóm ngành dịch vụ trong tổng GDP huyện năm 2010 là: 75%, năm 2015 là: 82% và năm 2020 là: 85%.

- Giai đoạn 2006 - 2010, tập trung phát triển dịch vụ thương mại trong đó trọng tâm là hậu cần nghề cá (thương mại mua bán thuỷ sản, cung cấp xăng dầu, nước ngọt, hàng tiêu dùng, đá cây), vận tải và bưu điện...

- Giai đoạn 2011 - 2020: Phát triển thêm các dịch vụ lợi thế huyện đảo: dịch vụ hàng hải, dầu khí, du lịch, y học biển, bảo hiểm, tài chính, ngân hàng.

      Trong những mục tiêu trên, Bạch Long Vĩ đặc biệt ưu tiên đến phát triển du lịch. Tổng diện tích mặt bằng cho phát triển dịch vụ du lịch dự kiến 24,4 ha gồm 4 chức năng không liên tục: tiểu khu tắm rộng 2 ha, tiểu khu thể thao rộng 4,2 ha, tiểu khu công viên rộng 8 ha, tiểu khu khách sạn rộng 10,2 ha… Hệ thống khách sạn thiết kế phù hợp với điều kiện của đảo, có tiện nghi hiện đại, đủ sức chứa 200 lượt khách/ngày vào năm 2010 và 300 lượt khách/ngày vào năm 2020. Bạch Long Vĩ hấp dẫn du khách với cảnh quan bờ đảo có bãi đá, bãi cát và vành đai xanh, các công trình kiến trúc (như nhà đèn hải đăng, trạm khí tượng, trạm nghiệm triều), cảng, công viên cây xanh, không khí trong lành, các công trình văn hóa (nhà bảo tàng, đài tưởng niệm, đền chùa), khu nuôi bào ngư, khu bảo tồn biển có cảnh quan ngầm độc đáo. Trong tương lai gần, du lịch Bạch Long Vỹ hứa hẹn sẽ trở thành một điểm hấp dẫn trong hệ thống du lịch biển Việt Nam nối liền với Cô Tô, Móng Cái, Hạ Long - Bái Tử Long, Cát Bà, Đồ Sơn, Sầm Sơn, Cửa Lò và các điểm du lịch phía nam, kể cả du lịch lữ hành quốc tế.

ThS. Trần Thị Hường


Tài liệu tham khảo
Từ điển bách khoa Việt Nam (Tập 1), Hà Nội, 1995.
Từ điển bách khoa địa danh Hải Phòng, Nhà xuất bản Hải Phòng, 1998.
http://haiphong.gov.vn
http://vi.wikipedia.org
Trường Phong, Ngỡ ngàng Bạch Long Vĩ, báo Tienphong.vn, Ngày 09/06/2014.