“Từ điển Bách khoa Larousse” đã được biên soạn như thế nào?

22/11/2017
Nguyễn Huy Côn - Tạp chí Nhà thầu & Thị trường Xây dựng - Hiệp hội Nhà thầu và Thị trường Xây dựng VN; Email: nghuycon38@gmail.com.

Với quan niệm về nội dung và cách biên soạn được trình bày dưới đây, Từ điển Bách khoa Larousse (1 tập) tuy xuất bản ở cuối thập niên 70 của thế kỉ trước nhưng đã có 113 tác giả tham gia biên soạn với 1.516 trang (khổ 28,5x22 cm), trình bày 4 cột, chữ cỡ 8, gồm 72.000 mục từ, 324 bản đồ, 450 hình vẽ, 3.500 ảnh màu. Từ điển cũng giới thiệu tiểu sử hàng ngàn danh nhân thế giới, (trong đó có Chủ tịch Hồ Chí Minh), có gần 200 câu châm ngôn thông dụng, v.v.

Xin giới thiệu để cùng tham khảo.

 

Theo quan niệm của Nhà xuất bản từ điển Larousse, Từ điển là ấn phẩm nhằm giúp người đọc hiểu được nguồn gốc của ngôn ngữ (từ điển ngôn ngữ) hoặc phổ biến kiến thức (từ điển bách khoa) nhằm truyền bá ngôn ngữ một cách chính xác và sâu rộng. Những “công cụ văn hóa” này, với sự tiến bộ của Từ điển học ngày càng tăng làm cho công năng của ấn phẩm ngày càng sâu rộng, tạo điều kiện cho con người hiểu biết hơn về xã hôi đương thời, trên cơ sở đó mà tham gia vào chuyển đổi xã hội.

TỪ ĐIỂN BÁCH KHOA LAROUSSE thụ hưởng một truyền thống lâu năm, nhưng luôn được đổi mới từ khi Pierre Larousse sáng lập ra. Trước hết, đó là một phương tiện thông tin qua các từ của một ngôn ngữ về những “vật” có mang ý nghĩa riêng có. Những “danh từ chung” trong từ điển Petit Larousse này được lựa chọn đã được xác định chức năng sử dụng - nói và viết - và từ vựng kết hợp thành thuật ngữ mà ngày nay chúng ta thường gặp trong các phương tiện thông tin đại chúng. Trong đó, ngoài các từ vựng thông dụng còn gồm các thành ngữ với ngữ nghĩa khác nhau, chuyên môn khác nhau đã được áp dụng trong nhiều lĩnh vực khoa học kỹ thuật.

Trong từ điển cũng cần nêu cách dùng khác lạ của những ngôn ngữ đặc biệt, chúng tạo nên những từ vựng trong các lĩnh vực sâu rộng của văn hóa đương thời hoặc các bộ môn khoa học hạn hẹp nhưng cần phải biết nguồn gốc của chúng. Cũng cần biết những thành ngữ của các ngôn ngữ thông dụng mà các giới hạn của ngôn ngữ nói và viết, hoặc với các ngôn ngữ của phương tiện thông tin đại chúng cần phải tuân thủ. Bù lại, người ta phải tách biệt những thuật ngữ ít dùng hiện nay, không cần nêu đặc điểm văn hóa - lịch sử của chúng, những từ thuộc thổ ngữ không cần phải truyền bá, những thuật ngữ và ngữ nghĩa phản ảnh những kỹ thuật đã mai một hoặc ngẫu biến mạnh. Cũng cần nêu sự khác biệt của một ngôn ngữ ở địa phương, ví dụ: tiếng Pháp ở Bỉ, Thụy Sĩ hay Canada phản ảnh đặc điểm văn hóa riêng của các nước ấy.

Để tạo điều kiện sử dụng từ điển được dễ dàng thuận tiện, cần quy ước đặt các dấu và kí hiệu nhằm tìm kiếm thông tin. Việc phát âm cũng được ghi kèm với từ tương ứng trong trường hợp đặc biệt. Ngoài ra, những thành ngữ và phương ngữ được nêu ở mỗi mục từ cần được sắp xếp theo vần chữ cái của từ đầu tiên thuộc thành ngữ và phương ngữ đó. Những nghĩa kỹ thuật trong mục từ cần có kí hiệu cần thiết để chỉ lĩnh vực có liên quan.

Những kí hiệu và chữ viết tắt chính cũng sắp xếp theo thứ tự chữ cái. Cần nêu những thông tin dưới dạng trực tiếp nhất, rõ ràng nhất, dễ áp dụng nhất để hiểu các thành ngữ, phương ngữ của ngôn ngữ trong từ điển. Lưu ý rằng cần phải tránh những ví dụ dư thừa, vô bổ, những phân nhóm cầu kì phức tạp, những định nghĩa quá bóng gió. Bù lại, người ta xác định một cách chính xác nhất có thể mức ngôn ngữ của từng từ và mỗi thành ngữ: tính thông dụng, tính dân gian, tính văn học để sử dụng một cách thích hợp.

Những từ đồng nghĩa và trái nghĩa được kết hợp trình bày ngay trong một định nghĩa cho phép hiểu nhanh những từ ít thông dụng bằng cách thay các từ truyền thống hoặc đưa ra những phương cách tương đương để chính xác hóa ý nghĩa. Những thông tin về ngữ pháp cần thiết (chia động từ, ghép các phân từ, số nhiều của danh từ, v.v.) hoặc những chỉ dẫn cụ thể từ (tiếp đầu ngữ, tiếp vĩ ngữ) được hợp nhóm ngay từ đầu sách để nhanh chóng tra cứu.

Để có được những định nghĩa chính xác đã có sự tham gia của nhiều chuyên gia giỏi ở các ngành nghề khác nhau đã từng biên soạn từ điển cho ngành mình. Thông thường, cần phải triển khai theo trình tự  tiến hóa của lịch sử đối với từng khái niệm hay chính xác hóa nội hàm, xác định các phương cách để tạo ra một sản phẩm (ví dụ: thép), cung cấp dữ liệu quan trọng về một hóa chất (ví dụ: uranium), tính cách của một con vật (ví dụ: con ong), một loại cây (ví dụ: cây lúa), một cơ quan trong cơ thể người (ví dụ: trái tim) hay một tình hình trong đời sống (ví dụ: an ninh xã hội),v.v.

Nói tóm lại, Từ điển Bách khoa Larousse có nội dung phong phú, bố cục hợp lý, khối lượng từ khá lớn, tạo điều kiện thuận lợi cho người tra cứu, sử dụng. Chẳng thế mà nhà xuất bản đã từng quảng cáo là: “Nếu bạn phải lên một hoang đảo và chỉ được mang một cuốn sách thì bạn mang sách nào?” Câu trả lời sẽ là: “Từ điển Bách khoa Larousse!”

 

SUMMARY

The determination of the complete content and good method of compilling the encyclopedia will be a high-quality dictionary.

Encyclopedia Larousse users also preferred by these reasons. Would like to introduce the main feature of this dictionary.

 

Tạp chí Từ điển học & Bách khoa thư, số 1 (21) 2013