AN TOÀN KHU ĐỊNH HÓA

19/11/2021

AN TOÀN KHU (ATK) ĐỊNH HÓA, khu di tích lịch sử trong kháng chiến chống Pháp, được xây dựng vào đầu năm 1947 ở Chiến khu Việt Bắc, trên địa bàn thuộc các xã Bảo Cường, Bảo Linh, Bình Thành, Bình Yên, Định Yên, Phú Đình, Sơn Phú, Thanh Định, Trung Hội và thị trấn Chợ Chu thuộc xã Phú Đình, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên. Giáp ranh với các tỉnh Thái Nguyên, Tuyên Quang và Bắc Kạn. Khu di tích rộng lớn được quy hoạch với diện tích khoảng 5.200km2

An toàn khu Định Hóa là nơi ở và cũng là nơi làm việc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, các cơ quan Trung ương của Đảng Cộng sản Đông Dương, Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Bộ Tổng tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam và các nhà lãnh đạo Chính phủ lâm thời trong thời kỳ kháng chiến 9 năm chống thực dân Pháp (1946 - 1954). Khu di tích đã được biết đến với rất nhiều tên gọi khác nhau, như: An toàn khu, Khu di tích lịch sử An toàn khu Định Hóa,...

Hiện nay, An toàn khu  hiện còn có rất nhiều di tích về nơi ở và làm việc của Bác như nền nhà cũ, hầm làm việc, phiến đá Bác vẫn thường nằm nghỉ trưa, cây hoa râm bụt Bác trồng,... An toàn khu là nơi ghi dấu nhiều sự kiện lịch sử trọng đại của dân tộc trong suốt 9 năm kháng chiến chống thực dân Pháp. Bên cạnh các di tích lịch sử hiện còn như đồi Tỉn Keo, Khuôn Tát, Nà Nom,... An toàn khu còn có nhiều địa danh đã đi vào lịch sử như: núi Hồng, đèo De, nhà ông Cao Nhật - một trong những cơ sở cách mạng đầu tiên của Xứ ủy Bắc Kỳ thời kỳ 1939 - 1945; rừng Mấn - nơi đặt trạm liên lạc của Xứ ủy Bắc Kỳ, nơi đây đã tổ chức các lớp học huấn luyện chính trị, quân sự của Đảng do đồng chí Trường Chinh - Tổng Bí thư của Đảng lúc bấy giờ và đồng chí Hoàng Quốc Việt từng hoạt động cách mạng; đình Kha Sơn - nơi chính quyền cách mạng đầu tiên được thành lập; chùa Mai Sơn - nơi từng đặt nhà in đặc biệt, rất nhiều ấn phẩm được in như báo Cờ giải phóng và các tài liệu tuyên truyền quan trọng của Chính phủ Lâm thời,... Tất cả những di tích lịch sử này đều đã được xếp hạng quốc gia, hiện đang được tỉnh tập trung bảo tồn và đặc biệt chú trọng phát huy giá trị lịch sử.

Lán Tỉn Keo, nằm trên đồi Tỉn Keo, dưới chân đèo De, núi Hồng, thuộc xóm Nà Lọm, xã Phú Đình. Tại đây, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ở và làm việc trong suốt thời kỳ kháng chiến chống Pháp. Nơi đây, nhiều cuộc họp quan trọng của Thường vụ Trung ương Đảng đã diễn ra. Ngày 6.12.1953, tại đồi Tỉn Keo, Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương đã họp thông qua kế hoạch tác chiến, đã thông qua phương án tác chiến - tấn công chiến lược trong chiến dịch Đông Xuân (1953 - 1954), dưới sự chủ trì của Chủ tịch Hồ Chí Minh, làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ lẫy lừng, vang danh thế giới, chấn động địa cầu, kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến trường kỳ, gian khổ nhưng đầy vinh quang của dân tộc ta. Cũng tại nơi đây, nhiều sắc lệnh và quyết định quan trọng của Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã được ký và ban hành, trong đó có luật về nghĩa vụ quân sự, sắc lệnh tổng động viên,... về các chính sách giảm tô thuế và cải cách ruộng đất,... An toàn khu Định Hóa cũng là nơi diễn ra các hoạt động ngoại giao của nước ta trong thời gian kháng chiến.

Lán Tỉn Keo (Nguồn: Internet)

Năm 1990, tại đồi Tỉn Keo, bia tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh đã được hoàn thành, cùng với phòng trưng bày di tích lịch sử, nhà khách... ngoài ra còn có nhà truyền thống tại xã Phú Đình, nơi trưng bày và giới thiệu nhiều hiện vật quý hiếm gắn với giai đoạn lịch sử vẻ vang của dân tộc.

Bảo tàng An toàn khu Định Hóa với diện tích khoảng 39.000m2 được hoàn thành nhân dịp kỷ niệm 50 năm ngày Bác Hồ về ở và làm việc tại An toàn khu Định Hóa. Kiến trúc nhà trưng bày được thiết kế theo mô hình nhà sàn của đồng bào dân tộc Tày - Nùng vùng chiến khu Việt Bắc. Tượng Bác Hồ được đặt long trọng trong tư thế Người đang ngồi làm việc; tổ hợp trưng bày và giới thiệu lịch sử và con người Định Hóa; ngoài ra còn rất nhiều hiện vật thô sơ đã góp phần vào cuộc chiến tranh trường kỳ, làm nên chiến thắng to lớn của dân tộc.

Nhà tưởng niệm Bác Hồ (Nguồn: Internet)

Nhà tưởng niệm Bác Hồ được xây dựng trên nền diện tích 16.000m2 và được khánh thành nhân dịp kỷ niệm 115 năm ngày sinh của Bác, toàn bộ công trình được thiết kế tổng thể là tòa nhà chính tọa lạc trên mai rùa. Nổi bật là tượng Bác được đúc bằng đồng, nặng 150kg, cao 99cm, được chế tác bởi các nghệ nhân xưởng đúc đồng Hoa Mai, làng Ngũ Xá, huyện Gia Lâm, Hà Nội. Bên cạnh hệ thống đồ thờ là các hoành phi câu đối, sơn son thiếp vàng tạo nên sự trang nghiêm. Nhà tưởng niệm còn trưng bày rất nhiều ảnh tư liệu, hiện vật liên quan đến cuộc đời hoạt động cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước ở An toàn khu Định Hóa trong thời gian kháng chiến chống thực dân Pháp.

Di tích Khuôn Tát hiện có lán Khuôn Tát (nằm trên đồi Khuôn Tát - xã Phú Đình) và hầm Khuôn Tát. Nơi đây, rất nhiều tài liệu Bác đã viết, động viên toàn dân, toàn quân quyết tâm kháng chiến, nhằm củng cố chính quyền, hậu phương. Cũng tại nơi đây, Bác Hồ và Quốc hội đã tổ chức lễ phong quân hàm Đại tướng cho đồng chí Võ Nguyên Giáp.

Cách lán không xa là một căn hầm nhỏ, nơi tránh bom đạn và máy bay trinh thám của địch, căn hầm chắc chắn và thoáng mát.

Di tích cơ quan Bộ Tổng tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam (1949 - 1954) thuộc xóm Bảo Biên, xã Bảo Linh, huyện Định Hóa. Di tích nằm trong một thung lũng nhỏ, hẹp, chủ yếu là núi bao quanh, tiện lợi cho việc giữ bí mật đồng thời cũng thuận lợi cho công tác liên lạc. Từ đây có thể đi Chợ Chu, xuống Thái Nguyên, lên Chợ Đồn (Bắc Kạn), sang Sơn Dương (Tuyên Quang), cung đường di chuyển một cách dễ dàng.

Nằm trên đồi Đỏn Mỵ là di tích về nơi ở và làm việc của Đại tướng Võ Nguyên Giáp kiêm văn phòng Quân ủy và văn phòng Bộ Tổng tư lệnh.

Khu vực văn phòng Bộ Tổng tư lệnh năm trên dải đồi thấp, cách nơi ở của Đại tướng Võ Nguyên Giáp khoảng 700m về hướng đông nam, xung quanh là rừng cọ, vầu.

Cùng với thời gian và những năm tháng chiến tranh khốc liệt, hiện di tích chỉ còn lại những nền móng cũ. Trên cơ sở những địa danh và ký ức của những nhân chứng lịch sử, tại vị trí di tích, đã được khôi phục và phục dựng lên một căn lán nhỏ. Phía trước di tích có dựng bia, trên đó có đề “Di tích kháng chiến, Cơ quan Quân ủy, Bộ Quốc phòng, Tổng Tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam”. Bia được hoàn thành vào ngày kỷ niệm thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam 22.12.2004.

Trung tâm đầu não quân sự của Đảng lúc bấy giờ được đặt tại Bảo Biên. Tại đây, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã cùng với Quân ủy và Bộ Tổng tư lệnh xây dựng các kế hoạch quân sự quan trọng trình lên Thường vụ Trung ương Đảng, Hồ Chủ tịch đã phê duyệt, chỉ huy và chỉ đạo nhiều chiến dịch lớn, trong đó có chiến dịch Điện Biên Phủ lịch sử. Bảo Biên có một vị trí quan trọng rất lớn trong lịch sử kháng chiến chống Pháp của dân tộc ta.

Di tích lịch sử nhà tù Chợ Chu được xây dựng vào năm 1916, nhà tù nằm trên đồi cao ở xóm Vườn Rau, thị trấn Chợ Chu, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên. Năm 1889 - 1894, thực dân Pháp chiếm đóng đã xây dựng đồn bốt và đặt cơ quan đại lý cai trị vùng này. Nhà tù Chợ Chu ban đầu được lập dựng thô sơ, chủ yếu làm bằng tre, gỗ, đơn sơ, nơi giam giữ tù thường phạm, sau đó giam giữ các chiến sỹ yêu nước tham gia cuộc khởi nghĩa của binh lính Thái Nguyên (1917) và khởi nghĩa Yên Bái (1930). Khi cuộc khởi nghĩa Bắc Sơn bùng nổ vào năm 1940, bị thực dân Pháp đàn áp dã man, nhiều chiến sỹ cách mạng và thân nhân đã bị bắt và đem về giam giữ tại nhà tù Chợ Chu. Đến năm 1942 nhà tù được xây dựng lại kiên cố, bằng gạch ngói, xi măng, có thể giam giữ 200 người một lúc,... Nhà tù Chợ Chu chứng kiến cuộc vượt ngục thành công lịch sử của 12 đồng chí cách mạng, đồng thời xây dựng được một vùng căn cứ địa cách mạng quan trọng tại Định Hóa, Đại Từ (Thái Nguyên) và Sơn Dương (Tuyên Quang).

Việt Nam Giải phóng quân ngày 15.5.1945 được thành lập tại làng Quặng, xã Định Biên, huyện Định Hóa, ngày nay đã được công nhận là Di tích lịch sử làng Quặng, được thành lập do Đại tướng Võ Nguyên Giáp tuyên bố sát nhập hai đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân và Cứu quốc quân. Trong Cách mạng tháng Tám năm 1945, ngôi đình làng Quặng là địa điểm tập hợp của các cán bộ Việt Minh, đây là đơn vị quân đội chủ lực đầu tiên của Đảng, là sự phát triển trưởng thành của lực lượng vũ trang nhân dân ta, dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, là kết quả một quá trình đấu tranh cách mạng kiên cường, bền bỉ của nhân dân ta.

Ngày nay, khu di tích An toàn khu Định Hóa, cùng với các di tích cách mạng kháng chiến của chiến khu Việt Bắc được nhà nước đánh giá “Là một quần thể di tích quan trọng bậc nhất của dân tộc Việt Nam trong thế kỷ XX”. An toàn khu Định Hóa được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng là Di tích Quốc gia đặc biệt đợt 2 theo Quyết định số 548/QĐ-TTG ngày 10 tháng 5 năm 2012. Hiện nay, An toàn khu Định Hóa đang được nhà nước đầu tư phục hồi, bảo tồn, tôn tạo để xứng với tầm vóc một khu di tích lịch sử cách mạng đặc biệt quan trọng, một khu di tích lớn, một điểm hành hương “Về nguồn cội”, xứng đáng với tầm vóc của “Thủ đô kháng chiến” trong lịch sử dân tộc.

 

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Nguyễn Văn Chiển, Trịnh Tất Đạt, Từ điển bách khoa đất nước con người Việt Nam, 2 tập, Nxb. Từ điển bách khoa, Hà Nội, 2012.

[2] Hội đồng Quốc gia Chỉ đạo Biên soạn Từ điển bách khoa Việt Nam, Từ điển bách khoa Việt Nam, Tập 1, Nxb. Từ điển bách khoa, Hà Nội, 1995.

[3] Nhóm Trí thức Việt, Các di tích Lịch sử - Văn hóa tín ngưỡng nổi tiếng ở Việt Nam, Nxb. Lao động, Hà Nội, 2019.

[4] http://vietnamnet.vn/vn/doi-song/73160/ve-tham-an-toan-khu-thai-nguyen.html, truy cập ngày 22.8.2021.

 

DƯƠNG THỊ THU HÀ