GIỚI THIỆU CÔNG TRÌNH ENCYCLOPEDIA OF TOURISM VÀ THE SAGE INTERNATIONAL ENCYCLOPEDIA OF TRAVEL AND TOURISM

19/11/2021

Tóm tắt: Với việc du lịch Việt Nam đang tới giai đoạn phục hồi sau đại dịch, nhu cầu về một cái nhìn tổng quan cho toàn ngành thay vì những cuốn địa chí địa phương đang khẩn thiết hơn bao giờ hết. Bài viết đưa ra khảo sát sơ bộ về cấu trúc cũng như nội dung của hai cuốn bách khoa thư đang được ưa chuộng hiện tại, bao gồm Bách khoa thư Du lịchBách khoa thư Quốc tế SAGE về Du lịch và Lữ hành, đồng thời đưa ra một số gợi ý cho việc biên soạn bách khoa thư về du lịch ở Việt Nam trong tương lai.

Từ khóa: Bách khoa thư, du lịch, Việt Nam.

Abstract: With tourism in Vietnam undergoing a critical time of post-epidemic recovery, there arises the need of a comprehensive and updated overview of the tourism industry instead of the fragmented and unconnected regional monographs. The author aims to provide a preliminary review of the structure and the content of two famous encyclopedias in circulation, namely Encyclopedia of Tourism by Jafar Jafari and The SAGE International Encyclopedia of Travel and Tourism by Linda L. Lowry, as well as some suggestions for future similar publications in Vietnam.

Keywords: Encyclopedia, tourism, Vietnam.

 

1. Mở đầu

Trước sự phát triển nhanh chóng của du lịch Việt Nam, những cuốn địa chí vốn được xem là những công trình mang tính bách khoa của các tỉnh đã không còn đáp ứng được nhu cầu của ngành du lịch, bởi các tri thức về du lịch Việt Nam còn chưa hệ thống, thiếu cập nhật và chưa có được độ phổ cập cần thiết. Vì vậy, vấn đề biên soạn các công trình bách khoa thư về du lịch ở nước ta đang được đặt ra. Hiện nay, trên thế giới cũng đã có nhiều công trình bách khoa thư về du lịch được xuất bản và được đánh giá cao trong giới học giả quốc tế. Đáng chú ý phải kể đến Encyclopedia of Tourism (Bách khoa thư Du lịch) do tác giả Jafar Jafari và Honggen Xiao chủ biên, được xuất bản bởi Springer; công trình The SAGE International Encyclopedia of Travel and Tourism (Bách khoa thư Quốc tế SAGE về Du lịch và Lữ hành) do Linda L. Lowry chủ biên, được xuất bản bởi SAGE. Các công trình này sẽ là sự gợi mở và trở thành tư liệu tham khảo hữu ích cho việc biên soạn bách khoa thư về du lịch ở nước ta.

2. Công trình Encyclopedia of Tourism (Bách khoa thư du lịch)

2.1. Vài nét về việc biên soạn và xuất bản công trình

Công trình Encyclopedia of Tourism có hai phiên bản, phiên bản thứ nhất do Jafar Jafari chủ biên và do Nhà xuất bản Routledge phát hành năm 2003. Còn phiên bản được khảo sát trong bài viết là phiên bản thứ 2, được phát hành năm 2016 do Springer International Publishing chịu trách nhiệm xuất bản. Công trình này là sản phẩm của sự hợp tác giữa hai chủ biên Jafar Jafari và Honggen Xiao cùng hơn 766 tác giả từ 113 quốc gia khác nhau.

Cấu trúc cuốn bách khoa thư tương đối đơn giản và dễ tiếp cận, bao gồm những phần sau: Bìa sách, thông tin về bản quyền và tính xác thực của các nội dung trong bách khoa thư, lời giới thiệu, lời cảm ơn, danh sách các tác giả và biên tập cùng tham gia dự án, mục từ được sắp xếp theo thứ tự bảng chữ cái, và cuối cùng là mục lục.

Về tác giả chủ biên Jafar Jafari, ông là giáo sư giảng dạy bộ môn Du lịch và Dịch vụ tại Đại học Wisconsin-Stout và hiện đang giữ nhiều chức vụ danh giá khác nhau tại nhiều trường đại học trên thế giới. Giáo sư Jafari có nhiều công trình lớn và được công nhận rộng rãi và đánh giá cao trong giới khoa học quốc tế trong đó phải kể đến những công trình nghiên cứu về mối quan hệ giữa ngành du lịch và văn hóa - xã hội, đời sống như Muslim world and its tourisms (2014), Tourism as an anthropological subject (1981), Research and scholarship: the basis of tourism education (1990),…

Đồng chủ biên Honggen Xiao hiện là giáo sư tại Khoa Quản trị Du lịch và Khách sạn tại Đại học Bách khoa Hồng Kông. Ông là một trong những chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực du lịch và dịch vụ với nhiều đóng góp lớn cho các vấn đề liên quan đến lý thuyết nghiên cứu du lịch và phát triển du lịch. Một số công trình của ông như The making of tourism research: Insights from a social sciences journal (2006), Culinary tourism supply chains: A preliminary examination (2008), Global economic crisis and tourism: Consequences and perspectives (2010),...

Springer, hay gọi đầy đủ là Springer Science+Business Media, là một công ty xuất bản lâu đời đa quốc gia có trụ sở đặt tại Đức, các sản phẩm của công ty tập trung chủ yếu vào các đề tài khoa học và học thuật. Tính đến hiện tại, công ty Springer đã xuất bản hơn 2.900 tạp chí, hơn 300.000 đầu sách của nhiều tác giả ở các ngôn ngữ khác nhau bao gồm nhiều cuốn bách khoa thư về nhiều ngành nghề.

Với mục đích tạo ra một tài liệu hướng dẫn đầy đủ, một kho tàng thông tin tham khảo cập nhật, đáng tin cậy, bao phủ đa ngành nghề, đa lĩnh vực, và hơn hết nhắm đến đa đối tượng từ học sinh, nghiên cứu sinh, cho tới các giảng viên, tư vấn viên, hay thậm chí là các cấp quản lý, phiên bản đầu tiên của cuốn sách Encyclopedia of Tourism được xuất bản vào năm 2000 bởi Nxb Routledge và được đón nhận rộng rãi bởi các học giả và chuyên gia quốc tế. Tuy nhiên, dưới sự phát triển nhanh chóng của du lịch trong thế kỷ XXI, nhu cầu về một phiên bản mới đầy đủ hơn, cập nhật hơn, đồng thời đa dạng hơn về mặt văn hóa, đã thúc đẩy tác giả cho ra đời ấn bản hiện tại.

Khác với phiên bản đầu tiên, phiên bản 2 này đã có sự cải tiến chính ở những mục từ thuộc lĩnh vực Tổ chức và Tạp chí/Xuất bản/Truyền thông, bao gồm những mục từ đã được củng cố thông những tạp chí khoa học du lịch và lữ hành cũng như các tổ chức lớn, các văn phòng và ủy ban du lịch, và các trường đại học lớn trên thế giới. Vai trò và chức năng của những tổ chức và đối tượng này đối với ngành du lịch và nghiên cứu du lịch đã được phản ánh đầy đủ qua những nội dung thảo luận trong những mục từ trên.

       2.2. Cấu trúc bảng mục từ

Phần nội dung của cuốn bách khoa thư có thể được chia thành chín nhóm chính, tuy nhiên có một điểm yếu đó là những nhóm nội dung này không được đánh dấu rõ ràng, khiến việc điều hướng tới mỗi nhóm nội dung khá khó khăn. Chín nhóm nội dung được phân tích như sau:

Khái niệm/Lý thuyết: hệ thống lại nguồn gốc và sự phát triển của các khái niệm, đồng thời liên hệ tới những kiến thức liên quan, chẳng hạn các cơ sở lý luận, định nghĩa, những thay đổi tiềm năng, và ứng dụng của chúng vào nghiên cứu du lịch. Nhóm từ này bao gồm nhiều nội dung khá đa dạng như Tiếp biến văn hóa, Du lịch bụi, Đa dạng sinh thái,…

Ngành/Lĩnh vực nghiên cứu: nhóm mục từ có nội dung tương tự với nhóm Khái niệm/Lý thuyết, chủ yếu khai thác các ngành nghề, lĩnh vực có liên quan đến mục từ và nêu lên tác động qua lại của chúng đối với du lịch. Có thể nhắc đến những mục từ về Hàng không, Nhân chủng học, Công nghiệp,…

Đất nước/Vùng: đưa ra thông tin chi tiết về bản đồ, địa điểm, kích thước, dân số, kinh tế, chính sách, cơ sở hạ tầng, và tầm nhìn về phát triển du lịch. Một số đất nước và vùng lãnh thổ được nhắc đến là Châu Phi, Châu Âu, Croatia,…

Các vấn đề về du lịch: giới thiệu, đưa ra định nghĩa đồng thời bàn luận về sự phát triển của những chủ điểm đang nóng hổi trong xã hội ngày nay, bao gồm biến đổi khí hậu, chất lượng cuộc sống, an ninh an toàn. Có thể lấy ví dụ từ những mục Khủng bố, Bảo tồn, Bản sắc,…

 Phương pháp nghiên cứu: không chỉ hướng dẫn, chỉ ra cách sử dụng các công cụ phân tích, các tác giả chú trọng hơn vào nguồn gốc, định nghĩa và ứng dụng của những công cụ này trong nghiên cứu du lịch. Có thể nhắc đến Nghiên cứu điển hình, Giả thiết phát triển, Phân tích bao dữ liệu,…

Sản phẩm: đưa ra những giới thiệu, định nghĩa và những dự đoán liên quan về sự hình thành và phát triển của một loại hình sản phẩm, đồng thời xét lại những nghiên cứu điển hình có liên quan. Một số ví dụ có thể nhắc đến Du lịch sa mạc, Du lịch sinh thái, Phim ảnh,…

Khu vực/Lĩnh vực: cơ bản đề cập tới sự hình thành và phát triển của một lĩnh vực và tương tác của chúng với du lịch chẳng hạn như Lưu trú, Biểu diễn, Tiếp thị,…

Tổ chức: đề cập đến nhiều tổ chức, đoàn, hội, nhóm có liên quan trong ngành du lịch đồng thời phân tích vai trò và chức năng của những tổ chức này. Chi tiết bao gồm những mục từ như Học viện quốc tế về Nghiên cứu Du lịch, Tổ chức và hiệp hội,…

Tạp chí/Xuất bản/Truyền thông: nhắc đến những tạp chí, phương tiện truyền thông, xuất bản và nhấn mạnh vai trò và tác động của những hình thái này với việc nghiên cứu du lịch và phát triển du lịch. Những mục chính bao gồm: Truyền thông, Báo chí, Tạp chí khoa học,…

       2.3. Cấu trúc mục từ

Công trình Bách khoa thư Du lịch được hoàn thành với hơn 700 mục từ với ba độ dài chính: 500 ± 25 chữ, 1.000 ± 50 chữ, và 2.000 ± 100 chữ. Về cơ bản, mỗi mục từ sẽ có cấu trúc nội dung chi tiết khác nhau, tuy nhiên tất cả đều làm theo một khung cấu trúc chính được nêu dưới đây: Tên từ đầu mục; Tên tác giả; Cơ quan làm việc; Thành phố, quốc gia; Nội dung: Mỗi mục từ bao gồm phần giới thiệu chung, định nghĩa, phân tích, bàn luận, kết luận, gợi ý/dự đoán. Với những mục từ dài và phức tạp sẽ có từ 2 - 5 phân mục bàn luận về các vấn đề liên quan; Các mục từ liên quan: Sẽ gồm từ 2 - 5 từ khóa dẫn đến những mục có liên quan tùy vào độ phức tạp của mục từ; Tài liệu tham khảo.

Đối với mục từ có trường độ 500 ± 25 chữ thường có cấu trúc khá ngắn gọn, thường không có phân mục, chủ yếu tuân theo cấu trúc nội dung chính: Định nghĩa/Phân loại - Quá trình phát triển - Vai trò trong du lịch và nghiên cứu du lịch - Kết luận, dự báo, định hướng cho nghiên cứu tương lai - Tài liệu tham khảo. Những mục từ này điển hình có Bảo hiểm, Tải sản trí tuệ, Internet. Tham khảo mục từ Internet, đây là một mục từ khá ngắn gọn và không có phân mục nào, nội dung chính của mục được tác giả bàn luận về tính chất của mạng internet, vai trò của nó với ngành du lịch và đưa ra một số dự đoán về tương lai.

Đối với mục từ có trường độ 1000 ± 50 chữ: Những mục từ 1.000 chữ được nghiên cứu sâu hơn, nội dung ngoài việc tuân theo cấu trúc nội dung chính tương tự như loại từ 500 chữ, thường sẽ có 2 phân mục trong nội dung chính bàn luận về các lĩnh vực và các vấn đề lớn liên quan. Chẳng hạn đối với mục từ Ngôn ngữ, bên cạnh việc đưa ra định nghĩa, phân loại, quá trình phát triển, các tác giả có thêm phân mục Tái cơ cấu ngôn ngữ du lịch, và một phân mục dành riêng cho những dự đoán về Sự phát triển trong tương lai của ngôn ngữ du lịch.

Đối với mục từ có trường độ 2.000 ± 100 chữ: Những mục từ với độ dài 2.000 chữ thường đề cập đến những vấn đề lớn và chung hơn, đưa ra được những bàn luận sâu và nghiên cứu sâu hơn về bản chất vấn đề. Với loại mục từ này, nội dung thường sau một phần giới thiệu của tác giả sẽ là 4 - 5 phân mục bàn luận về nhiều vấn đề lớn có liên quan đến các lĩnh vực khác nhau. Có thể lấy ví dụ như mục từ Giải trí, sau khi đưa ra giới thiệu chung, định nghĩa chung, tác giả đưa vào các phân mục như: Thời gian rảnh (định nghĩa, xu hướng), Giải trí - một hoạt động và trạng thái tư duy (ví dụ, định nghĩa, xu hướng), Ý nghĩa của giải trí (phân tích dưới mặt ngôn ngữ học, liên hệ các ngôn ngữ khác, kết luận), Dự đoán tương lai (xu hướng, tương tác với du lịch, các phương pháp nghiên cứu).

3. Công trình The SAGE International Encyclopedia of Travel and Tourism (Bách khoa thư quốc tế SAGE về Du lịch và Lữ hành)

       3.1. Vài nét về việc biên soạn và xuất bản công trình

Công trình The SAGE International Encyclopedia of Travel and Tourism do Linda L. Lowry làm chủ biên cùng với sự tham gia của hơn 346 tác giả trên toàn thế giới. Công trình này được xuất bản lần đầu tiên vào năm 2017 dưới dạng bách khoa thư điện tử và sách bìa cứng do SAGE Publishing chịu trách nhiệm. Phiên bản được khảo sát trong bài viết này sẽ là phiên bản bách khoa thư điện tử.

Cấu trúc của cuốn bách khoa thư điện tử này khá đơn giản và dễ tiếp cận. Khi truy cập vào phiên bản điện tử trên kho tài liệu của SAGE là SAGE reference, người đọc sẽ thấy được các thông tin cơ bản của cuốn bách khoa thư, bao gồm: Bìa sách, Thể loại, Tên, Tên tác giả, Nhà xuất bản, Năm xuất bản, Ngành, Chủ đề, DOI, Từ khóa và một đường dẫn để mua 4 tập sách bìa cứng. Ở thanh điều hướng gồm bốn phần: Tóm tắt (giới thiệu về công trình), Nội dung (các thông tin về bản quyền), Hướng dẫn dành cho người đọc (các mục từ được phân vào các nội dung chính), Danh sách mục từ A-Z, Bảng tra cứu thuật ngữ.

Linda L. Lowry đang giảng dạy tại Khoa Quản trị Du lịch và Nhà hàng Khách sạn, Trường Đại học Quản lý Isenberg, Đại học Massachusetts-Amherst. Bà là nhà nhà nghiên cứu hoạt động trong nhiều lĩnh vực, bao gồm tác động về kinh tế - văn hóa - xã hội của du lịch; phát triển du lịch bền vững; chính sách du lịch,… Bà đã xuất bản vô số các công trình trên nhiều tờ báo và tạp chí lớn, trong đó phải kể đến Journal of Hospitality & Tourism Education (Tạp chí giáo dục Du lịch và Nhà hàng Khách sạn), New England Journal of Travel & Tourism (Tạp chí về Du lịch và Lữ hành của New England).

SAGE Publishing là một nhà xuất bản quốc tế chuyên cung cấp dịch vụ xuất bản cho các đầu sách học thuật và tạp chí. Hàng năm, SAGE xuất bản hơn 1000 tạp chí, 900 đầu sách mới cùng với đa dạng các sản phẩm thư viện khác như các nguồn dữ liệu, kho lưu trữ, video,… Kể từ khi được thành lập bởi Sara Miller vào năm 1965, SAGE Publishing dần trở thành một trong những nhà xuất bản tiên phong trong lĩnh vực khoa học xã hội, được tin tưởng và có uy tín lớn trong giới học thuật trên toàn thế giới. Cho đến hiện tại, SAGE Publishing vẫn triển khai những kênh, diễn đàn, khóa học về phương pháp nghiên cứu khoa học để đáp ứng được nhu cầu học thuật trên toàn thế giới.

Một lợi thế lớn mà bộ bách khoa thư này có được đó chính là việc được xuất bản trên nền tảng số của SAGE Publishing. Tại đây, người đọc có thể dễ dàng tìm được những mục từ cần thiết thông qua những công cụ điều hướng hiệu quả. Bên cạnh một phần Reader’s Guide sắp xếp các mục từ theo 15 nhóm nội dung chính đã nêu trên, các mục từ còn được sắp xếp theo thứ tự A-Z. Không chỉ thế, với những định nghĩa nhỏ hơn, khái niệm hay những tên riêng, tên tổ chức, còn được sắp xếp một danh mục tra cứu riêng.

3.2. Cấu trúc bảng mục từ

Bộ bách khoa thư bao gồm 523 mục từ, được chia thành bốn tập và được đóng góp bởi 346 tác giả và nhà nghiên cứu trên khắp thế giới. Về cơ bản, những nội dung trong 4 tập hướng đến 15 lĩnh vực chính bao gồm:

 Truyền thông và Tiếp thị: đề cập đến những vấn đề cơ bản hiện nay chẳng hạn như Mạng xã hội; Phân khúc thị trường,…

 Văn hóa và Di sản: bao gồm những mục từ như Kiến trúc và du lịch; Du lịch bản địa; Các vấn đề văn hóa - xã hội liên quan đến du lịch; Du lịch và Lưu niệm,…

 Điểm đến du lịch: những mục từ trong nhóm này đưa ra tổng quan về chính sách du lịch và phát triển du lịch, xu hướng, các điểm thu hút khách du lịch trên thế giới.

 Môi trường - Kinh tế - Xã hội: đề cập đến những ảnh hưởng của du lịch lên môi trường, văn hóa, và xã hội. Một số mục từ đáng chú ý có thể kể đến Biến đổi khí hậu; Chính trị và Du lịch; Vui chơi giải trí; Phát triển bền vững,…

 Trung gian/Môi giới: liên quan đến những nhà cung cấp dịch vụ trung gian lớn như: Airbnb; ITB Berlin,…

 Luật pháp và Nguyên tắc: bao gồm những mục từ như Phong tục và Di trú; Tiêm chủng; Luật Du lịch,…

 Tổ chức hoạt động: đề cập đến những nội dung như Quản lý nguồn tiền, Quản lý chiến lược,…

 Tổ chức: đề cập đến các tổ chức như Caribbean Tourism Organization (Tổ chức du lịch Caribbean), Travel and Tourism Research Association (Hội liên hiệp Nghiên cứu Du lịch và Lữ hành) ,…

 Chính sách - Kế hoạch - Phát triển: gồm những mục từ như Kế hoạch và Phát triển nông thôn; Du lịch thông minh; Phát triển bền vững,…

 Nghiên cứu: các mục từ ở nhóm này nhắc đến những nội dung đang được quan tâm gần đây như: Big Data với Du lịch, và những mục từ tổng quan hơn chẳng hạn như Phương pháp nghiên cứu Du lịch Định tính,…

 An ninh - an toàn: các hệ thống quản lý an ninh khác nhau là những nội dung chính của nhóm mục từ này, bao gồm những mục từ như: Máy quét an ninh; Đại dịch; Thảm họa tự nhiên,…

 Công nghệ: đề cập đến những nền tảng công nghệ đang được ứng dụng hay có tiềm năng ứng dụng trong du lịch chẳng hạn như: Hệ thống Định vị Toàn cầu; Du lịch Thực tế ảo,…

 Tài nguyên du lịch: chủ yếu nhắc đến các vấn đề như các Loại hình Lưu trú hay; Điểm thu hút Khách du lịch,…

 Các hình thức du lịch: nội dung này bao gồm những mục từ về vô số những hình thức du lịch, bao gồm: du lịch biển, du lịch văn hóa, du lịch sinh thái, du lịch mạo hiểm, du lịch di sản, du lịch rượu, hay còn về du học sinh.

 Vận chuyển: đề cập đến tất các hình thức di chuyển tại nhiều vùng lãnh thổ như hàng không, xe đạp, xe bus tại các địa điểm trên thế giới, tàu, phà, và thậm chí là cướp máy bay.

3.3. Cấu trúc mục từ

Phiên bản sách điện tử sẽ có một số khác biệt so với phiên bản sách bìa cứng ở phần cấu trúc của mỗi mục từ. Mô hình cấu trúc chung cho phiên bản điện tử như sau: Tên từ đầu mục; Tên tác giả; Tên công trình; Tên chủ biên; Chủ đề; Từ khóa; Nội dung; Tên tác giả; Các mục liên quan; Tài liệu tham khảo; Đường dẫn đến mục trước và mục sau.

Bên cạnh việc tuân theo cấu trúc như trên, phần nội dung của mỗi mục có thể sẽ có những cấu trúc khác nhau, tùy vào tính chất và đặc điểm của chủ đề đang được bàn luận. Về cơ bản, mỗi mục sẽ kéo dài khoảng 2.000 - 3.000 chữ, và nội dung mỗi mục sẽ bao gồm một phần giới thiệu chung, tiếp theo sau là từ 3 - 7 phân mục, tùy vào độ rộng và độ sâu của lĩnh vực được nhắc đến. Xin đơn cử một số mục từ như sau:

Mục từ về truyền thông và Tiếp thị: với mục từ Quản lý thương hiệu, phần nội dung sẽ bao gồm một phần Giới thiệu chung (định nghĩa chung), và các phân mục Phân loại Quản lý thương hiệu, Phương pháp quản lý thương hiệu, Quản lý thương hiệu và Du lịch, Dự báo tương lai của Quản lý thương hiệu trong lĩnh vực Du lịch.

Mục từ về văn hóa và di sản: với mục từ Du lịch Ẩm thực trong nhóm Văn hóa và di sản, nội dung sẽ bao gồm phần giới thiệu chung (định nghĩa chung, tổng quan xu hướng hiện nay), và các phân mục gồm Quy mô và Tác động Kinh tế của Du lịch Ẩm thực, Sức hấp dẫn của Trải nghiệm Ẩm thực, và Áp lực trong Du lịch Ẩm thực Hiện đại.

Mục từ về điểm đến du lịch: đối với mục từ Việt Nam trong nhóm điểm đến, nội dung sẽ bao gồm một phần giới thiệu tổng quan về Việt Nam, và các phân mục Khái quát Lịch sử du lịch Việt Nam, Chính sách du lịch và Phát triển du lịch, Điểm đến chính và Xu hướng hiện nay.

Mục từ về môi trường, kinh tế - xã hội: với mục từ GDP và Du lịch, nội dung bao gồm một phần định nghĩa chung về GDP và tổng quan về GDP, đồng thời có các phân mục như Đóng góp của Du lịch vào GDP, Những yếu tố ảnh hưởng đến đóng góp của Du lịch vào GDP, Ước lượng đóng góp của Du lịch vào GDP, Tương quan độ lớn đóng góp của Du lịch vào GDP.

Mục từ về trung gian/Môi giới: với mục từ Airbnb, nội dung bao gồm một phần giới thiệu về Airbnb bao gồm tổng quan về tác dụng, xu hướng, quy mô, và các phân mục chi tiết hơn gồm Lịch sử phát triển, Các thức hoạt động, Tính hợp pháp, Tác động lên kinh tế toàn cầu, Những đối tượng sử dụng Airbnb.

Mục từ về luật pháp và nguyên tắc: với mục từ Hộ chiếu, bên cạnh phần giới thiệu chung về định nghĩa và xu hướng sử dụng hộ chiếu, mục còn có những phân mục về Lịch sử của Hộ chiếu, Hộ chiếu hiện đại, Những vấn đề liên quan.

Mục từ về các hoạt động: với mục từ Quản lý nhân sự, các tác giả đưa ra tổng quan về định nghĩa của quản lý nhân sự và bàn luận đến các vấn đề cụ thể hơn bao gồm Quản lý nhân sự trong Du lịch và Lữ hành, Sự phát triển của Quản lý nhân sự, Hoạt động và các quy trình Quản lý nhân sự, Chiến lược nhân sự.

Mục từ về tổ chức: trong mục từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), các tác giả có phần giới thiệu chung về WHO và nội dung mục. Các phân mục của mục từ WHO bao gồm Hoạt động chính của WHO, Quản lý WHO, WHO và Lữ hành.

Mục từ về chính sách, kế hoạch, phát triển: mục từ Các chính sách môi trường bao gồm các phân mục như Các chính sách và việc Quản lý, Trách nhiệm của khách du lịch sinh thái và cam kết của công ty, Xanh hóa Du lịch: Nguyên tắc và Hành động, Áp lực lên tài nguyên thiên nhiên, Rác thải và ô nhiễm, Tổn hại lên hệ sinh thái.

Mục từ về nghiên cứu: trong mục từ Dữ liệu lớn (Big Data) và Du lịch, tác giả có đề cập đến áp lực trong việc nghiên cứu “big data” trong bối cảnh hiện tại, sau đó bàn luận về các chủ đề Web 2.0 và Dấu vết số, Big Data và ứng dụng, Thách thức trong kết nối Dữ liệu và Du lịch.

Mục từ về an ninh - an toàn: trong mục từ Tiêm chủng, tác giả đề cập đến định nghĩa và tầm quan trọng của tiêm chủng trong xã hội hiện nay, phần nội dung chính bao gồm các phân mục về Vaccine và việc tiêm chủng, Các khuyến nghị và gợi ý, Tiêm chủng khi di chuyển, và Tính an toàn.

Mục từ về công nghệ: một trong những mục đáng chú ý nhất trong nhóm từ này là mục từ về Mạng xã hội, bàn luận về Ứng dụng mạng xã hội trong ngành Du lịch và Lữ hành, Các hướng tiếp thị cá nhân hóa, Ảnh hưởng của người tiêu dùng, Mạng xã hội trong xu hướng mới, Tiềm năng phát triển, và Kết luận.

Mục từ về tài nguyên du lịch: mục từ Điểm du lịch bao gồm các phân mục về Định nghĩa Điểm du lịch, Phân loại các Điểm du lịch, Tầm quan trọng của Điểm du lịch, Vai trò của Điểm du lịch trong việc Tiếp thị du lịch, Vai trò của Điểm du lịch với Kinh tế địa phương, Vai trò của Điểm du lịch với Phát triển địa phương, Vai trò của Điểm du lịch trong quản lý địa phương, và Tương lai của Điểm du lịch trong Tiếp thị du lịch.

Mục từ về các hình thức du lịch: trong mục từ Du lịch Nông nghiệp, tác giả đưa ra các phân mục bao gồm Mô tả về Du lịch Nông nghiệp, Lợi thế và Thách thức của Phát triển Du lịch Nông nghiệp, Lịch sử của Du lịch Nông nghiệp, và Xu hướng Du lịch Nông nghiệp.

Mục từ về vận chuyển: mục từ Sân bay là điểm đáng lưu ý đối với nhóm từ Vận chuyển. Tác giả đưa ra vai trò của sân bay cùng với những thách thức cho các sân bay đang hoạt động. Điểm đáng chú ý nhất là tác giả cung cấp danh sách xếp hạng 50 sân bay tốt nhất thế giới cùng với hai phân mục về Các tiêu chí của một sân bay hàng đầu và Xu hướng Chuyên nghiệp hóa các sân bay hiện nay.

4. Kết luận

Việc khảo sát hai công trình bách khoa thư trên cho thấy các công trình này đã cung cấp thông tin tri thức và những yêu cầu đặc thù của một cuốn bách khoa thư về du lịch. Nổi bật lên ở các công trình một số đặc trưng như sau:

Tính cập nhật: đây chính là một trong những nhu cầu, động lực thúc đẩy sự ra đời của hai cuốn bách khoa thư được nhắc đến bên trên. Dưới sức ép không chỉ từ những thay đổi lớn không chỉ về kinh tế - chính trị - xã hội dưới thời đại dịch, mà còn cả từ những biến đổi nội sinh của bản thân ngành du lịch và lữ hành, việc đưa ra được những thông tin mang tính thời sự, đủ và phù hợp với thời đại là khẩn thiết hơn bao giờ hết.

Tính khoa học: có thể thấy phương pháp nghiên cứu khoa học luôn được ưu ái đặt một phần riêng trong hai cuốn bách khoa thư trên. Bên cạnh đó, những mục từ không chỉ đơn thuần cung cấp những định nghĩa, mà còn đưa ra thảo luận những vấn đề liên quan, bàn luận chúng dưới góc nhìn khoa học, sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng khác nhau. Việc đưa ra một cái nhìn tổng quan về phương pháp nghiên cứu khoa học và lý thuyết nghiên cứu cũng sẽ góp phần thúc đẩy sự quan tâm về học thuật trong lĩnh vực này.

Tính liên ngành: các tác giả cũng đã khẳng định tính liên ngành, đa ngành của lĩnh vực du lịch và lữ hành, chính vì vậy, nội dung của một cuốn bách khoa thư sẽ không thể chỉ dừng lại ở những vấn đề cơ bản của du lịch, mà cũng cần đặt chúng dưới góc độ liên ngành, đề cập đến nhiều nội dung liên quan ở các ngành nghề, lĩnh vực có tác động qua lại trực tiếp với du lịch chẳng hạn như kinh tế, xã hội, truyền thông,…

Tính đặc thù: bối cảnh toàn cầu hóa vừa là cơ hội, vừa là thách thức. Việc làm nổi bật tính đặc thù luôn luôn được coi là một trọng tâm trong những mục từ về những dân tộc, quốc gia và vùng lãnh thổ khác nhau. Bằng cách liên hệ trao đổi tích cực, hay kêu gọi đóng góp trực tiếp các nghiên cứu từ những học giả và nhà khoa học tại địa phương, các tác giả đã thể hiện được sự tôn trọng với những quốc gia và nền văn hóa khác nhau, đồng thời đảm bảo tính chân thực, đặc thù của thông tin được phản ánh trong mỗi mục từ.

Tính phổ quát: việc phổ cập được kiến thức du lịch rộng rãi, mang du lịch như một môn khoa học tới đông đảo các đối tượng độc giả, từ học sinh, sinh viên, đến những nhà khoa học trong nước, quốc tế, hay bất kỳ ai có hứng thú với du lịch đã đang và luôn là một thách thức với những người làm khoa học. Cuốn bách khoa thư cần có cấu trúc thân thiện, dễ sử dụng, dễ tiếp cận, cùng với những nội dung được thiết kế sinh động, dễ hiểu, dễ liên hệ là những điều cơ bản nhất để bước đầu đáp ứng được mục tiêu trên.

 

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Hà Học Trạc, Lịch sử - lý luận và thực tiễn biên soạn Bách khoa toàn thư, Nxb. Từ điển bách khoa, Hà Nội, 2004.

[2] Jafari J., Xiao H., Encyclopedia of Tourism, Springer International Publishing, 2020.

[3] Lowry L. (Ed.), The sage international encyclopedia of travel and tourism, (Vols.1-4), SAGE Publications, Inc, 2017, https://www.doi.org/10.4135/9781483368924.

 

PHẠM QUANG HUY